Przyimki niemieckie według przypadków: Akkusativ, Dativ, zmienne, Genitiv
To przyimek narzuca przypadek: durch, für, gegen, ohne, um → biernik; aus, bei, mit, nach, seit, von, zu → celownik; an, auf, in → oba.
Reguła
W niemieckim to przyimek narzuca przypadek, a nie znaczenie zdania. Dlatego przyimka nigdy nie uczymy się osobno — zawsze razem z rodzajnikiem, który wymusza: für den Freund, ale mit dem Freund.
Przyimki dzielą się na cztery grupy:
- Zawsze biernik (Akkusativ): durch, für, gegen, ohne, um. Widocznie zmienia się tylko rodzaj męski: der → den, ein → einen, mein → meinen. Dwa słowa zachowują się inaczej: entlang stoi z biernikiem tylko po rzeczowniku (den Fluss entlang), a przed rzeczownikiem z celownikiem lub dopełniaczem (entlang dem Fluss, entlang des Flusses); bis występuje zwykle przed drugim przyimkiem, który wtedy decyduje o przypadku (bis zum Bahnhof; samodzielnie: bis nächsten Montag).
- Zawsze celownik (Dativ): aus, außer, bei, mit, nach, seit, von, zu, gegenüber. Miejsce, czas czy sposób — przypadek pozostaje ten sam. gegenüber stoi po zaimku osobowym (mir gegenüber), a przy rzeczowniku możliwe są obie pozycje.
- Przyimki zmienne (Wechselpräpositionen): an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen. Przy kierunku (wohin?) stoi biernik, przy położeniu (wo?) celownik: in die Stadt – in der Stadt. Ten test działa jednak tylko dla miejsca; w wyrażeniach czasowych przypadek jest z góry ustalony: am Montag, im Mai, in einer Woche, vor einem Jahr to zawsze celownik.
- Dopełniacz (Genitiv): während, wegen, trotz, (an)statt, innerhalb, außerhalb — während des Kurses, trotz der Kälte. Po wegen i trotz stale słychać celownik; to norma mowy i regionów, natomiast w piśmie obowiązuje dopełniacz. Gdy dopełniacz nie miałby widocznej końcówki, poprawny jest właśnie celownik: wegen Geschäften.
Ściągnięcia. Przyimek + das zlewa się w normie pisanej: ans, ins, aufs, durchs, fürs, ums, übers. Z dem standardowych form jest tylko sześć: am, beim, im, vom, zum i zur (zu + der) — aufm, hinterm, überm, unterm, vorm są potoczne. Forma ściągnięta jest wersją domyślną, ale rozdzielna nigdy nie jest błędem: wybieramy ją, gdy rodzajnik jest akcentowany albo gdy po rzeczowniku następuje zdanie względne (in dem Haus, in dem ich wohne).
Przykłady
- Wir gehen durch den Park. — Idziemy przez park.
- Ich kaufe ein Geschenk für meine Schwester. — Kupuję prezent dla mojej siostry.
- Ohne meinen Ausweis darf ich nicht ins Büro. — Bez dowodu nie wolno mi wejść do biura.
- Wir laufen den Fluss entlang. — Idziemy wzdłuż rzeki.
- Sie fährt mit dem Fahrrad zur Arbeit. — Jeździ do pracy rowerem.
- Seit einem Jahr wohne ich bei meinen Eltern. — Od roku mieszkam u rodziców.
- Nach dem Essen gehen wir ins Kino. — Po jedzeniu idziemy do kina. (wohin?)
- Das Bild hängt an der Wand. — Obraz wisi na ścianie. (wo?)
- Häng das Bild bitte an die Wand. — Powieś, proszę, obraz na ścianie. (wohin?)
- Trotz des Regens spielen die Kinder draußen. — Mimo deszczu dzieci bawią się na dworze.
- Am Montag muss ich zum Arzt. — W poniedziałek muszę iść do lekarza.
- Der Bus fährt bis zum Hauptbahnhof. — Autobus jedzie aż do dworca głównego.
Tabela
| Grupa | Przyimki | Przykład |
|---|---|---|
| zawsze biernik | durch, für, gegen, ohne, um (bis; entlang tylko po rzeczowniku) | für meinen Bruder |
| zawsze celownik | aus, außer, bei, mit, nach, seit, von, zu, gegenüber | mit meinem Bruder |
| zmienne — wohin? → biernik | an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen | in die Stadt |
| zmienne — wo? → celownik | an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen | in der Stadt |
| dopełniacz | während, wegen, trotz, (an)statt, innerhalb, außerhalb | während des Kurses |
Ściągnięcia przyimka z rodzajnikiem:
| Forma | = | Przypadek |
|---|---|---|
| am, beim, im, vom, zum | an/bei/in/von/zu + dem | celownik |
| zur | zu + der | celownik |
| ans, ins, aufs, durchs, fürs, ums, übers | an/in/auf/durch/für/um/über + das | biernik |
| tylko potocznie: aufm, hinterm, überm, unterm, vorm | auf/hinter/über/unter/vor + dem | celownik |
Typowe błędy
- ❌ Ich fahre mit meinen Schwester. → ✅ Ich fahre mit meiner Schwester. — mit to czysty przyimek celownikowy, a w rodzaju żeńskim celownik kończy się na -r.
- ❌ Das Geschenk ist für meinem Vater. → ✅ Das Geschenk ist für meinen Vater. — po für stoi zawsze biernik, w rodzaju męskim z końcówką -en.
- ❌ Ich wohne in die Stadt. → ✅ Ich wohne in der Stadt. — przy przyimkach zmiennych położenie (wo?) wymaga celownika; biernik pojawia się tylko przy kierunku (wohin?).
- ❌ Das Buch liegt aufm Tisch. → ✅ Das Buch liegt auf dem Tisch. — z dem standardowe są tylko am, beim, im, vom, zum i zur; aufm należy do języka mówionego.
- ❌ Wegen dem Wetter bleiben wir zu Hause. → ✅ Wegen des Wetters bleiben wir zu Hause. — celownik jest zwyczajny w mowie i regionalnie, ale w piśmie po wegen stoi dopełniacz.
Powiązane tematy
Gdy cztery grupy są opanowane, kolejne kroki to przyimki zmienne w szczegółach oraz przyimki miejsca — one rozstrzygają, czy jedziemy nach Berlin, in die Schweiz, czy zu meiner Tante. Pełne tabele form znajdziesz w rozdziałach o bierniku, celowniku i dopełniaczu.
Najczęstsze pytania
Skąd wiadomo, jaki przypadek stoi po niemieckim przyimku?
Decyduje sam przyimek, a nie sens zdania. Dlatego przyimków uczymy się w czterech grupach i zawsze razem z rodzajnikiem: für den Freund, mit dem Freund.
Które przyimki niemieckie łączą się zawsze z biernikiem?
durch, für, gegen, ohne i um; widocznie zmienia się tylko rodzajnik rodzaju męskiego (den, einen, meinen). entlang łączy się z biernikiem wyłącznie w pozycji po rzeczowniku — den Fluss entlang — a bis przekazuje rekcję kolejnemu przyimkowi.
Które przyimki wymagają zawsze celownika?
aus, außer, bei, mit, nach, seit, von, zu i gegenüber. Nigdy nie stoi po nich biernik — niezależnie od tego, czy zdanie mówi o miejscu, czasie, czy sposobie; gegenüber stoi po zaimku osobowym: mir gegenüber.
Czym są formy am, im, zum, zur, ins i ans?
To ściągnięcia przyimka z rodzajnikiem określonym. Z das należą do normy pisanej (ans, ins, aufs, durchs, fürs, ums, übers); z dem tylko am, beim, im, vom, zum i zur, natomiast aufm, hinterm, überm, unterm i vorm są potoczne.
Po jakich przyimkach stoi dopełniacz?
Po während, wegen, trotz, (an)statt, innerhalb i außerhalb: der/das zmienia się w des, a rzeczownik dostaje -(e)s; die zmienia się w der. Po wegen i trotz celownik jest zwyczajny w mowie i regionalnie, a konieczny wtedy, gdy dopełniacz nie miałby końcówki: wegen Geschäften.