Rasa kallëzore (Akkusativ) në gjermanisht: kur përdoret dhe si ndryshojnë nyjat
Kallëzorja shënon kundrinorin e drejtë dhe i përgjigjet pyetjes Wen?/Was? Ndryshon vetëm mashkullorja: der → den, ein → einen, mein → meinen.
Rregulla
Kallëzorja (Akkusativ) është rasa e kundrinorit të drejtë – personi ose sendi mbi të cilin bie veprimi. E gjen me pyetjen Wen? (kë?) ose Was? (çfarë?) pas foljes: Ich kaufe den Tisch → Was kaufe ich? den Tisch.
Lajmi i mirë në A1: ndryshojnë vetëm format mashkullore. der → den, ein → einen, kein → keinen, mein/dein/sein → meinen/deinen/seinen. Asnjanësja, femërorja dhe shumësi janë të njëjta me emëroren, dhe vetë emri nuk ndryshon – vetëm emrat e dobët më poshtë shtojnë -(e)n, ndërsa në dhanoren e shumësit emri merr -n (përveç shumësave që mbarojnë me -n ose -s).
Kujdes nga shqipja. Shqip kallëzoren e sheh në mbaresën e emrit (burri → burrin, tavolina → tavolinën) dhe shpesh e përsërit me trajtën e shkurtër të përemrit: e shoh burrin. Gjermanishtja e shënon vetëm te nyja (der Mann → den Mann, emri mbetet Mann) dhe nuk shton përemër: Ich sehe den Mann – pa asnjë ihn.
Katër gjëra e vendosin një fjalë në kallëzore:
- Foljet me kundrinor të drejtë: haben, brauchen, sehen, kaufen, essen, trinken, lesen, suchen, nehmen, besuchen, fragen, möchten.
- Parafjalët e kallëzores durch, für, gegen, ohne, um – gjithmonë, pa përjashtim; këtu bën pjesë edhe bis. entlang merr kallëzoren vetëm kur vjen pas emrit: die Straße entlang. Edhe drejtimi pas in, an, auf dhe parafjalëve të tjera me dy rasa (Wechselpräpositionen) jepet me kallëzore; ky çift rasash ka kapitullin e vet.
- es gibt: Es gibt einen Supermarkt in der Nähe.
- Shprehjet e kohës pa parafjalë: jeden Tag, nächste Woche, letzten Monat.
Një grup i vogël emrash mashkullorë shton -(e)n në kallëzore: der Student → den Studenten, der Nachbar → den Nachbarn, der Herr → den Herrn.
Meqë gjermanishtja kundrinorin e shënon me nyjë e jo me renditje, ai mund të dalë në krye për theks dhe kuptimi nuk ndryshon: Den Film sehe ich morgen – filmin e shoh nesër unë.
Një paralajmërim për dhanoren (Dativ): jo çdo kundrinor është kallëzore. helfen merr dhanoren, ndonëse shqip e ndihmoj vëllanë është kallëzore; nga ana tjetër anrufen merr kallëzoren, edhe pse shqip thua i telefonoj.
Shembuj
- Ich habe einen Bruder und eine Schwester. — Kam një vëlla dhe një motër.
- Wir kaufen den Tisch und die Lampe. — Po blejmë tavolinën dhe llambën.
- Siehst du den Mann dort? — A e sheh burrin atje?
- Ohne meinen Ausweis darf ich nicht fliegen. — Pa letërnjoftimin tim nuk më lejohet të fluturoj.
- Der Kaffee ist für dich. — Kafeja është për ty.
- Ich frage den Studenten nach dem Weg. — E pyes studentin për rrugën.
- Es gibt keinen Bahnhof in diesem Dorf. — Në këtë fshat nuk ka stacion treni.
- Jeden Tag lese ich eine Zeitung. — Çdo ditë lexoj një gazetë.
- Wir gehen durch den Park und um den See. — Ecim nëpër park dhe rreth liqenit.
- Ich rufe ihn heute Abend an. — Sonte e marr në telefon.
Tabela
| Kallëzore (Akkusativ) | mashkullore | asnjanëse | femërore | shumës |
|---|---|---|---|---|
| nyja e shquar | den Mann | das Kind | die Frau | die Kinder |
| nyja e pashquar | einen Mann | ein Kind | eine Frau | — |
| nyja mohuese | keinen Mann | kein Kind | keine Frau | keine Kinder |
| nyja pronore | meinen Mann | mein Kind | meine Frau | meine Kinder |
| emërore (Nominativ) | ich | du | er | es | sie | wir | ihr | sie / Sie |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| kallëzore (Akkusativ) | mich | dich | ihn | es | sie | uns | euch | sie / Sie |
Gabime të shpeshta
- ❌ Ich habe ein Hund. → ✅ Ich habe einen Hund. — vetëm gjinia mashkullore ndryshon: ein → einen.
- ❌ Ich sehe der Mann. → ✅ Ich sehe den Mann. — sehen merr kundrinor të drejtë, pra der → den; shenja e kallëzores, që shqip del te burrin, këtu është te nyja.
- ❌ Das Geschenk ist für er. → ✅ Das Geschenk ist für ihn. — für merr gjithmonë kallëzoren, dhe forma e përemrit është ihn.
- ❌ Ich frage den Student. → ✅ Ich frage den Studenten. — emrat e dobët mashkullorë shtojnë -(e)n në çdo rasë përveç emërores.
- ❌ Ich helfe meinen Bruder. → ✅ Ich helfe meinem Bruder. — helfen merr dhanoren, ndonëse shqip e ndihmoj merr kallëzoren; jo çdo kundrinor është kallëzore.
Pyetje të shpeshta
Kur përdoret kallëzorja në gjermanisht?
Për kundrinorin e drejtë të foljes (Wen? Was?), pas parafjalëve durch, für, gegen, ohne dhe um, pas es gibt dhe në shprehje kohe si jeden Tag ose nächste Woche.
Çfarë ndryshon në të vërtetë në kallëzore?
Vetëm format mashkullore: der → den, ein → einen, kein → keinen, mein → meinen. Asnjanësja, femërorja dhe shumësi duken njësoj si në emërore, dhe emri e ruan formën – vetëm emrat e dobët (n-Deklination) si der Student shtojnë -(e)n.
Cilat parafjalë marrin kallëzoren?
durch, für, gegen, ohne, um dhe bis. entlang merr kallëzoren vetëm kur vjen pas emrit (die Straße entlang). Parafjalët me dy rasa si in, an dhe auf marrin kallëzoren vetëm kur shprehin drejtim (wohin?).
Cilët janë përemrat vetorë në kallëzore?
mich, dich, ihn, sie, es, uns, euch, sie dhe Sie. Ndryshojnë dukshëm vetëm ich, du, er, wir dhe ihr; sie, es dhe Sie i mirësjelljes mbeten të njëjtë.
Si ta dalloj kallëzoren nga dhanorja?
Për kallëzoren pyet Wen?/Was?, për dhanoren Wem?. Kallëzorja është ajo mbi të cilën bie drejtpërdrejt veprimi; helfen, danken, gehören dhe gefallen marrin dhanoren në gjermanisht, çfarëdo rase të marrë folja përkatëse shqip (e ndihmoj, e falënderoj, por i përket, më pëlqen).