Rasa dhanore (Dativ) në gjermanisht: nyjat, përemrat dhe kur përdoret
Dhanorja shënon marrësin dhe i përgjigjet pyetjes Wem?: der → dem, die → der, das → dem, shumës → den + emri me -n (përveç pas -n/-s).
Rregulla
Dhanorja (Dativ) është rasa e marrësit. Ajo shënon personin (ose sendin) të cilit i jepet, i thuhet ose i bëhet diçka. Pyetja e provës është Wem? (kujt?), ndërsa kallëzorja i përgjigjet pyetjes Wen?/Was? (kë?/çfarë?).
Shqipja ka dhanore, pra ideja të është e njohur. E reja është se në gjermanisht rasën e tregon kryesisht nyja para emrit, jo mbaresa e emrit: burri → burrit, por der Mann → dem Mann. Mos e ngatërro dhanoren me gjinoren (Genitiv): shqip të dyja kanë të njëjtën mbaresë (burrit; gjinorja shton nyjën e përparme: libri i burrit), gjermanisht janë dy rasa të ndryshme.
Katër situata kërkojnë dhanoren:
- Kundrinori i zhdrejtë / marrësi me folje si geben, schenken, zeigen, erklären: Ich schicke meinem Chef eine E-Mail. Shqip këtu shton edhe trajtën e shkurtër: i dërgoj shefit. Gjermanishtja nuk e dyfishon kundrinorin – asnjë ihm para meinem Chef.
- Foljet me dhanore: helfen, danken, gefallen, gehören, folgen, antworten, gratulieren, passen, schmecken, glauben, begegnen, zuhören. Me to kundrinori i personit është në dhanore; disa prej tyre (glauben, antworten) mund të marrin edhe një send në kallëzore: Ich glaube dir das nicht. Disa përputhen me shqipen (më pëlqen ≈ gefallen, i përket ≈ gehören), por ki kujdes: e ndihmoj dhe e falënderoj marrin kallëzoren, ndërsa helfen dhe danken dhanoren.
- Parafjalët e dhanores: aus, außer, bei, mit, nach, seit, von, zu, gegenüber. Shqip me merr kallëzoren (me autobus), gjermanisht mit merr dhanoren.
- Parafjalët me dy rasa (in, an, auf, unter, über …) kur i përgjigjen pyetjes Wo? (ku ndodhet?): Das Buch liegt auf dem Tisch.
Dy pika mekanike. Nyjat dhe nyjat pronore ndryshojnë mbaresë (shih tabelën), dhe emrat në shumës shtojnë -n në dhanore, përveç kur shumësi mbaron tashmë me -n ose -s: die Kinder → mit den Kindern, por die Autos → mit den Autos. Emrat e dobët (n-Deklination) si der Nachbar, der Student, der Kollege marrin -(e)n në çdo rasë përveç emërores: dem Nachbarn, dem Studenten.
Renditja: me dy kundrinorë që janë emra, në renditjen neutrale del e para dhanorja (Ich gebe dem Kind den Ball). Përemri kalon para emrit (Ich gebe ihm den Ball), dhe kur të dy kundrinorët janë përemra, e para vjen kallëzorja (Ich gebe es ihm).
Shembuj
- Ich schenke meiner Schwester ein Buch. — I dhuroj motrës sime një libër.
- Der Film gefällt den Kindern. — Filmi u pëlqen fëmijëve.
- Kannst du mir bitte helfen? — A mund të më ndihmosh, të lutem?
- Das Auto gehört meinem Onkel. — Makina i përket xhaxhait tim.
- Ich habe dem Nachbarn die Post gebracht. — I çova fqinjit postën.
- Wir fahren mit dem Bus zum Bahnhof. — Shkojmë me autobus në stacion.
- Nach dem Kurs gehe ich zu einem Freund. — Pas kursit shkoj te një shok.
- Sie wohnt seit einem Jahr bei ihren Eltern. — Ajo jeton prej një viti te prindërit e saj.
- Ich habe es ihm schon gegeben. — Ia kam dhënë tashmë.
Tabela
| Dhanore (Dativ) | mashkullore | asnjanëse | femërore | shumës |
|---|---|---|---|---|
| nyja e shquar | dem Mann | dem Kind | der Frau | den Kindern |
| nyja e pashquar | einem Mann | einem Kind | einer Frau | — |
| nyja mohuese (kein) | keinem Mann | keinem Kind | keiner Frau | keinen Kindern |
| nyja pronore | meinem Mann | meinem Kind | meiner Frau | meinen Kindern |
| emërore (Nominativ) | ich | du | er | es | sie | wir | ihr | sie / Sie |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| dhanore (Dativ) | mir | dir | ihm | ihm | ihr | uns | euch | ihnen / Ihnen |
Gabime të shpeshta
- ❌ Das Buch gehört meinen Bruder. → ✅ Das Buch gehört meinem Bruder. — gehören merr dhanoren, si shqip i përket vëllait; meinen Bruder është kallëzore.
- ❌ Ich spiele mit den Kinder. → ✅ Ich spiele mit den Kindern. — emrat në dhanoren e shumësit shtojnë -n.
- ❌ Ich fahre mit meine Freundin. → ✅ Ich fahre mit meiner Freundin. — mit është parafjalë e dhanores, prandaj meine → meiner, edhe pse shqip me shoqen është kallëzore.
- ❌ Ich gebe meiner Mutter es. → ✅ Ich gebe es meiner Mutter. — përemri es si kundrinor qëndron para kundrinorit të shprehur me emër.
- ❌ Ich bin in die Küche. → ✅ Ich bin in der Küche. — vendndodhja (wo?) merr dhanoren, vetëm drejtimi (wohin?) kallëzoren; shqip në kuzhinë vlen për të dyja.
Tema të lidhura
Krahaso mbaresat me ato të kallëzores, dhe nëse nuk je i sigurt nëse thuhet in dem Kino apo in das Kino, shih kapitullin për parafjalët me dy rasa.
Pyetje të shpeshta
Si ta njoh dhanoren në një fjali gjermane?
Pyet Wem? (kujt?). Përgjigjja është dhanorja – zakonisht personi që merr diçka ose që përfiton: Ich gebe dem Kind ein Buch → Wem? dem Kind.
Cilat folje marrin dhanoren në gjermanisht?
helfen, danken, gefallen, gehören, folgen, antworten, gratulieren, passen, schmecken, glauben, begegnen, zuhören. Me to kundrinori i personit është në dhanore. Kujdes: shqip e ndihmoj dhe e falënderoj marrin kallëzoren, kurse helfen dhe danken marrin dhanoren; gefallen përputhet me më pëlqen.
Cilat parafjalë marrin gjithmonë dhanoren?
aus, außer, bei, mit, nach, seit, von, zu dhe gegenüber. Parafjalët me dy rasa (in, an, auf …) marrin dhanoren vetëm kur i përgjigjen pyetjes Wo? (ku ndodhet?).
Pse emri në shumës merr -n në dhanore?
Emrat në dhanoren e shumësit mbarojnë me -n, përveç kur shumësi mbaron tashmë me -n ose -s: die Kinder → mit den Kindern, por die Autos → mit den Autos.
Cili vjen i pari në fjali, dhanorja apo kallëzorja?
Me dy emra, në renditjen neutrale del e para dhanorja (Ich gebe dem Mann das Buch). Përemri kalon para emrit, dhe kur të dy kundrinorët janë përemra, e para vjen kallëzorja (Ich gebe es ihm).