Lakimi i mbiemrit në gjermanisht (Adjektivdeklination): i dobët, i përzier, i fortë
Mbaresa varet nga nyja: pas der-fjalëve pesë forma marrin -e, të tjerat -en; ku ein nuk ka mbaresë, -er/-es; pa nyjë mbiemri tregon vetë rasën.
Rregulla
Mbiemri gjerman lakohet vetëm kur qëndron drejtpërdrejt para emrit. Pas sein, werden, bleiben dhe si ndajfolje ruan formën bazë: Das Zimmer ist hell. Er fährt schnell.
Shqip mbiemri përshtatet në gjini, numër dhe rasë, shpesh me nyjën e përparme dhe me mbaresën (djali i madh, vajza e madhe, djemtë e mëdhenj) – ideja e përshtatjes të ndihmon. E re është se mbaresa gjermane varet nga ajo që qëndron para mbiemrit:
- Lakimi i dobët (schwach) – pas der-fjalëve: der, die, das, dieser, jener, jeder, welcher, mancher, solcher, alle, beide, sämtliche.
- Lakimi i përzier (gemischt) – pas ein-fjalëve: ein, eine, kein, mein, dein, sein, ihr, unser, euer, Ihr.
- Lakimi i fortë (stark) – pa nyjë: emra të panumërueshëm, shumës pa nyjë, pas etwas, viel, wenig, mehr të palakuar.
Rregulli i pesës (lakimi i dobët): nga gjashtëmbëdhjetë format vetëm pesë mbarojnë me -e – emërorja mashkullore, femërore dhe asnjanëse, kallëzorja femërore dhe asnjanëse. Njëmbëdhjetë të tjerat marrin -en, përfshirë gjithë dhanoren, gjinoren dhe shumësin.
Lakimi i përzier është i dobëti me tri qeliza të ndryshuara: aty ku ein nuk ka mbaresë – emërorja mashkullore, emërorja dhe kallëzorja asnjanëse – mbiemri e shënon gjininë: ein guter Wein, ein gutes Bier. Në shumës (keine, meine …) mbaresa është -en.
Pa nyjë mbiemri merr mbaresën e nyjës së shquar: guter Wein, gutem Wein, gute Ideen. Shmangie: gjinorja mashkullore dhe asnjanëse e njëjësit merr -en, sepse emri e tregon tashmë -s-në (guten Weines).
Pas viele, einige, wenige, mehrere, andere mbiemri merr mbaresën e fortë të shumësit (viele gute Ideen); pas alle, beide, sämtliche merr -en (alle guten Ideen). Para mbaresës hoch bëhet hoh- (ein hoher Turm), dunkel → dunkl-, teuer → teur- (ein teures Hotel); sauber dhe bitter e ruajnë -e-në (ein sauberes Hemd). Disa mbiemra me radhë marrin të njëjtën mbaresë (ein großes, helles Zimmer). Krahasoret dhe sipëroret para emrit lakohen njësoj (der schnellste Zug).
Shembuj
- Der neue Kollege kommt aus Wien. — Kolegu i ri vjen nga Vjena.
- Ich suche eine günstige Wohnung. — Kërkoj një banesë të lirë.
- Sie hat ein kleines Zimmer bekommen. — Ajo ka marrë një dhomë të vogël.
- Wir wohnen in einem alten Haus. — Banojmë në një shtëpi të vjetër.
- Das ist das Fahrrad meines älteren Bruders. — Kjo është biçikleta e vëllait tim më të madh.
- Zum Frühstück trinke ich schwarzen Kaffee. — Në mëngjes pi kafe të zezë.
- Wir suchen Mitarbeiter mit guten Englischkenntnissen. — Kërkojmë punonjës me njohuri të mira të anglishtes.
- Sie hat viele interessante Bücher gelesen. — Ajo ka lexuar shumë libra interesantë.
- Alle neuen Studenten bekommen einen Ausweis. — Të gjithë studentët e rinj marrin një kartë identifikimi.
- Das Zimmer ist hell; wir haben auch ein helles Bad. — Dhoma është e ndritshme; kemi edhe një banjë të ndritshme.
- Vor dem Bahnhof steht ein hoher Turm. — Para stacionit ngrihet një kullë e lartë.
- Wir haben ein teures Hotel gebucht. — Kemi rezervuar një hotel të shtrenjtë.
Tabela
I dobët – pas der-fjalëve:
| Rasa | mashkullore | asnjanëse | femërore | shumës |
|---|---|---|---|---|
| emërore (Nominativ) | der gute Wein | das gute Bier | die gute Idee | die guten Weine |
| kallëzore (Akkusativ) | den guten Wein | das gute Bier | die gute Idee | die guten Weine |
| dhanore (Dativ) | dem guten Wein | dem guten Bier | der guten Idee | den guten Weinen |
| gjinore (Genitiv) | des guten Weines | des guten Bieres | der guten Idee | der guten Weine |
I përzier – pas ein-fjalëve:
| Rasa | mashkullore | asnjanëse | femërore | shumës |
|---|---|---|---|---|
| emërore (Nominativ) | ein guter Wein | ein gutes Bier | eine gute Idee | meine guten Weine |
| kallëzore (Akkusativ) | einen guten Wein | ein gutes Bier | eine gute Idee | meine guten Weine |
| dhanore (Dativ) | einem guten Wein | einem guten Bier | einer guten Idee | meinen guten Weinen |
| gjinore (Genitiv) | eines guten Weines | eines guten Bieres | einer guten Idee | meiner guten Weine |
I fortë – pa nyjë:
| Rasa | mashkullore | asnjanëse | femërore | shumës |
|---|---|---|---|---|
| emërore (Nominativ) | guter Wein | gutes Bier | gute Idee | gute Weine |
| kallëzore (Akkusativ) | guten Wein | gutes Bier | gute Idee | gute Weine |
| dhanore (Dativ) | gutem Wein | gutem Bier | guter Idee | guten Weinen |
| gjinore (Genitiv) | guten Weines | guten Bieres | guter Idee | guter Weine |
Gabime të shpeshta
- ❌ Ich habe ein neuer Wagen gekauft. → ✅ Ich habe einen neuen Wagen gekauft. — pas një ein-fjale në kallëzoren mashkullore ndryshojnë të dyja pjesët: einen + -en; -er i përket emërores.
- ❌ Der klein Hund bellt. → ✅ Der kleine Hund bellt. — në gjermanishten standarde mbiemri para emrit merr mbaresë (përjashtim bëjnë disa mbiemra të palakueshëm si lila ose rosa); forma pa mbaresë qëndron pas sein/werden/bleiben ose si ndajfolje.
- ❌ Wir sprechen mit dem neue Kollegen. → ✅ Wir sprechen mit dem neuen Kollegen. — pas një nyjeje çdo formë e dhanores mbaron me -en, në çdo model.
- ❌ Ich habe viele guten Freunde. → ✅ Ich habe viele gute Freunde. — viele, einige, wenige, mehrere nuk janë nyja, prandaj mbiemri merr mbaresën e fortë të shumësit -e; vetëm pas alle/beide merr -en (alle guten Freunde).
- ❌ Das ist ein hoches Gebäude. → ✅ Das ist ein hohes Gebäude. — para një mbarese hoch bëhet hoh-; i njëjti shkurtim ndodh te dunkel → dunkler dhe teuer → teures.
Pyetje të shpeshta
Si ta di cilën mbaresë të mbiemrit të përdor në gjermanisht?
Shiko çfarë qëndron para mbiemrit. Një der-fjalë (der, dieser, jeder, alle) → lakimi i dobët; një ein-fjalë (ein, kein, mein) → lakimi i përzier; asgjë fare → lakimi i fortë. Pastaj lexo rasën, gjininë dhe numrin.
Çfarë është «rregulli i pesës» pas der, die, das?
Pas der-fjalëve vetëm pesë nga gjashtëmbëdhjetë format mbarojnë me -e: emërorja mashkullore, femërore dhe asnjanëse, plus kallëzorja femërore dhe asnjanëse. Njëmbëdhjetë të tjerat – gjithë dhanorja, gjithë gjinorja dhe gjithë shumësi – mbarojnë me -en.
Pse thuhet ein guter Wein, por der gute Wein?
Në tri qeliza (emërorja mashkullore, emërorja dhe kallëzorja asnjanëse) ein nuk ka mbaresë të vetën, prandaj sinjalin që mungon e jep mbiemri: guter, gutes, gutes. Kudo tjetër lakimi i përzier është i njëjtë me të dobëtin.
Çfarë mbaresash vijnë pas viele, einige, wenige dhe alle?
viele, einige, wenige, mehrere dhe andere nuk janë nyja, prandaj mbiemri merr mbaresat e forta të shumësit: viele gute Ideen, mit vielen guten Ideen. alle, beide dhe sämtliche janë der-fjalë, prandaj mbiemri lakohet dobët: alle guten Ideen.
Kur mbiemri nuk merr mbaresë – dhe çfarë ndodh me hoch, dunkel, teuer?
Nuk merr mbaresë pas sein, werden dhe bleiben, si dhe kur përdoret si ndajfolje: Das Zimmer ist hell. Er fährt schnell. Sapo shtohet mbaresa, hoch bëhet hoher, dunkel bëhet dunkler dhe teuer bëhet teures; sauber dhe bitter e ruajnë -e-në (sauberes, bitterer).