Rasa gjinore (Genitiv) në gjermanisht: des/der, mbaresa -s/-es dhe parafjalët
Gjinorja tregon zotërimin (Wessen?): des + emri me -s/-es te mashkulloret e asnjanëset, der te femëroret e shumësi. Parafjalë: während, wegen, trotz.
Rregulla
Gjinorja (Genitiv) është rasa e zotërimit dhe e përcaktorit emëror: i përgjigjet pyetjes Wessen? (i kujt? e kujt?) dhe lidh një emër me një tjetër – das Auto meines Vaters. Zakonisht varet nga një emër, jo nga folja (përveç disa foljeve zyrtare), dhe vjen pas tij; vetëm një emër i përveçëm i zhveshur del përpara (Annas Auto).
Shqipja të ndihmon me idenë (makina e babait), por atje gjinorja dhe dhanorja kanë të njëjtën mbaresë; gjermanishtja i mban të ndara (dem Vater ≠ des Vaters) dhe nuk ka nyjë lidhëse.
Nyja: mashkullore dhe asnjanëse des, femërore dhe shumës der (po ashtu eines/meines, einer/meiner). Emri: mashkulloret dhe asnjanëset në njëjës shtojnë -s ose -es, femëroret dhe shumësi asgjë.
- -es pas -s, -ß, -z, -tz, -x është i detyrueshëm (des Hauses, des Platzes), dhe një -s e vetme pas zanores së shkurtër dyfishohet: des Busses, des Ergebnisses. Zakonisht -es marrin edhe njërrokëshat me bashkëtingëllore në fund (des Mannes, des Kindes; te disa, si des Tags, edhe -s); me zanore në fund vjen -s (des Sees, des Knies).
- -s marrin emrat më të gjatë, sidomos me -er, -el, -en të patheksuar (des Lehrers, des Fensters), dhe shumica e shumërrokëshave (des Urlaubs; des Erfolgs ose des Erfolges). Emrat latinë e grekë me -us/-os nuk ndryshojnë: des Rhythmus, des Zirkus.
- Lakimi i dobët (N-Deklination) jep -en: des Studenten, des Nachbarn.
Emrat e përveçëm marrin -s pa apostrof: Annas Fahrrad, Deutschlands Hauptstadt. Emrat me -s, -ß, -x, -z, -tz në fund marrin vetëm apostrof (Max' Auto, Hans' Buch); përndryshe lejohet vetëm për të ruajtur formën bazë (Andrea's Blumenladen).
Gjashtë parafjalët më të shpeshta me gjinore janë während, wegen, trotz, statt (anstatt), innerhalb, außerhalb – ide e njohur nga shqipja për shkak të shiut; në gjuhën zyrtare shtohen aufgrund, angesichts, mithilfe. Wegen dem Wetter e të ngjashme me dhanore janë bisedore ose krahinore, jo të gabuara; dhanorja është e detyrueshme kur emri i zhveshur nuk e tregon gjinoren: wegen Geschäften. Disa folje zyrtare kanë kundrinor në gjinore: gedenken, bedürfen, sich erfreuen, juridikisht jemanden einer Sache beschuldigen.
Në të folur gjinorja zëvendësohet me von + Dativ: das Auto von meinem Bruder. Në shkrim parapëlqehet gjinorja; von është e vetmja mundësi me emër të zhveshur, pa nyjë ose mbiemër (der Import von Waren).
Shembuj
- Das ist das Auto meines Vaters. — Kjo është makina e babait tim.
- Die Farbe des Hauses gefällt mir nicht. — Nuk më pëlqen ngjyra e shtëpisë.
- Der Vorschlag des Studenten wurde angenommen. — Propozimi i studentit u pranua.
- Die Meinung der Kinder ist uns wichtig. — Mendimi i fëmijëve është i rëndësishëm për ne.
- Annas Fahrrad steht im Hof. — Biçikleta e Anës është në oborr.
- Max' Auto ist schon wieder kaputt. — Makina e Maksit është prapë e prishur.
- Während der Pause habe ich telefoniert. — Gjatë pushimit fola në telefon.
- Trotz des Regens sind wir spazieren gegangen. — Megjithë shiun dolëm për shëtitje.
- Innerhalb einer Woche bekommen Sie eine Antwort. — Brenda një jave do të merrni një përgjigje.
- Wir gedenken der Opfer. — Nderojmë kujtimin e viktimave.
- Das ist das Auto von meinem Bruder. — Kjo është makina e vëllait tim. (në të folur)
Tabela
| Rasa | mashkullore | asnjanëse | femërore | shumës |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ | der/ein/mein Mann | das/ein/mein Kind | die/eine/meine Frau | die/keine/meine Kinder |
| Genitiv | des/eines/meines Mannes | des/eines/meines Kindes | der/einer/meiner Frau | der/keiner/meiner Kinder |
| Emri (m/n, përveç N-Deklination) | Mbaresa e gjinores | Shembull |
|---|---|---|
| njërrokësh, mbaron me bashkëtingëllore | -es | der Mann → des Mannes, das Kind → des Kindes |
| njërrokësh, mbaron me zanore | -s | der See → des Sees, das Knie → des Knies |
| mbaron me -s, -ß, -z, -tz, -x | -es (-s e vetme pas zanores së shkurtër dyfishohet) | das Haus → des Hauses, der Bus → des Busses |
| shumërrokësh me -er, -el, -en | -s | der Lehrer → des Lehrers, das Fenster → des Fensters |
| shumërrokësh të tjerë | -s (edhe -es) | der Urlaub → des Urlaubs, der Erfolg → des Erfolgs |
| me -us, -os (latinisht/greqisht) | pa mbaresë | der Rhythmus → des Rhythmus, der Zirkus → des Zirkus |
| N-Deklination (m) | -en | der Student → des Studenten |
| femërore dhe shumës | pa mbaresë | die Frau → der Frau, die Kinder → der Kinder |
Gabime të shpeshta
- ❌ Das ist das Auto meines Vater. → ✅ Das ist das Auto meines Vaters. — mashkulloret dhe asnjanëset duan edhe -s/-es; nuk mjafton nyja.
- ❌ Das ist die Tasche meiner Schwesters. → ✅ Das ist die Tasche meiner Schwester. — femëroret nuk marrin mbaresë në gjinore; ndryshon vetëm nyja.
- ❌ Anna's Fahrrad steht im Hof. → ✅ Annas Fahrrad steht im Hof. — -s e emrit shkruhet pa apostrof; apostrofi vjen pas -s, -ß, -x, -z, -tz (Max' Auto) ose për të ruajtur formën bazë (Andrea's Blumenladen).
- ❌ Trotz des Regen sind wir spazieren gegangen. → ✅ Trotz des Regens sind wir spazieren gegangen. — pas parafjalës me gjinore i gjithë togu është në gjinore, edhe emri mashkullor.
- ❌ Das ist das Auto von die Eltern. → ✅ Das ist das Auto von den Eltern. — von merr dhanoren; me gjinore thuhet das Auto der Eltern.
Pyetje të shpeshta
Kur përdoret gjinorja në gjermanisht?
Për zotërim dhe për përcaktorin emëror (pyetja Wessen?), pas parafjalëve me gjinore dhe me disa folje zyrtare. Në të folur shpesh zëvendësohet me von + Dativ.
Kur merr emri -s dhe kur -es në gjinore?
-es pas -s, -ß, -z, -tz, -x (një -s e vetme pas zanores së shkurtër dyfishohet: des Busses) dhe zakonisht te emrat njërrokësh me bashkëtingëllore në fund (des Kindes); -s te emrat më të gjatë, sidomos me -er, -el, -en (des Lehrers), dhe te njërrokëshat me zanore në fund (des Sees). Emrat latinë e grekë me -us/-os nuk ndryshojnë (des Rhythmus). Femëroret dhe shumësi nuk marrin fare mbaresë.
Si formohet gjinorja e një emri të përveçëm?
Emri + s pa apostrof: Annas Auto, Peters Freundin. Emrat që mbarojnë me -s, -ß, -x, -z, -tz marrin vetëm apostrof (Max' Auto) ose formën me von (das Auto von Max); apostrofi sqarues lejohet vetëm për ta mbajtur të dallueshme formën bazë (Andrea's Blumenladen).
Cilat parafjalë marrin gjinoren?
Gjashtë më të shpeshtat janë während, wegen, trotz, statt (anstatt), innerhalb, außerhalb. Me dhanore (wegen dem Wetter) janë bisedore ose krahinore; dhanorja është e detyrueshme kur emri qëndron i zhveshur dhe gjinorja nuk do të dukej (wegen Geschäften).
A mund të them «von meinem Bruder» në vend të «meines Bruders»?
Po, kjo është forma normale e të folurit; në shkrim parapëlqehet gjinorja. Me një emër të zhveshur, pa nyjë ose mbiemër, von është e vetmja mundësi (der Import von Waren).