Paskajorja me zu (Infinitiv mit zu) në gjermanisht: kur duhet zu dhe kur jo

Rregulla

Gjermanishtja e vë zu + paskajoren krejt në fund të grupit paskajor (Infinitivgruppe). Grupi nuk ka as kryefjalë, as folje të zgjedhuar dhe e merr kryefjalën nga fjalia kryesore: Ich versuche, jeden Tag Deutsch zu lernen.

Shqipja standarde nuk ka paskajore: zu lernen dhe lernen janë të mësoj (të + lidhore), prandaj nuk të tregon nëse duhet zu.

Kërkojnë zu këto raste:

• Shumica e foljeve me një folje të dytë: versuchen, vergessen, anfangen, aufhören, vorhaben, hoffen, sich freuen, versprechen, planen, beschließen, empfehlen, bitten.
• Emër + haben: Lust haben, Zeit haben, Angst haben, die Möglichkeit haben.
• es ist + mbiemër: wichtig, schwer, leicht, schön, verboten, erlaubt.
• es jovetor: Es macht Spaß, …, Es tut mir leid, … – es i mban vendin grupit.

Pesë grupe marrin paskajore pa zu: foljet modale, werden (Futur I, e ardhmja), lassen, sehen dhe hören, si dhe gehen, bleiben, lernen. Me lernen (dhe helfen) një grup më i gjatë mund të marrë edhe zu: Er lernt schwimmen, por Er lernt, allein zu arbeiten. Pas brauchen të mohuar standardi e ruan zu (Du brauchst nicht zu kommen); pa zu është bisedore.

Te folja me parashtesë të ndashme zu hyn midis parashtesës dhe temës: anrufen → anzurufen, aufstehen → aufzustehen, mitkommen → mitzukommen. Foljet me parashtesë të pandashme e mbajnë zu veç: zu verstehen, zu bekommen.

Tri lidhëza hapin grupin e tyre: um … zu (qëllim), ohne … zu (diçka nuk ndodh), (an)statt … zu (në vend që). Të treja kërkojnë të njëjtën kryefjalë; me kryefjalë të ndryshme përdoren damit, ohne dass, anstatt dass. Shqip për të studiuar ≈ um … zu, por paskajorja gjermane shkon në fund.

Presja është e detyrueshme me um, ohne, (an)statt (edhe als, außer), kur grupi varet nga një emër (der Versuch, …) dhe kur një korrelat e paralajmëron ose e rimerr (es, darauf, daran, damit); përndryshe është fakultative (në grupe të gjata këshillohet), dhe zu e vetme zakonisht mbetet pa presje (Er begann zu weinen).

dass apo zu? E njëjta kryefjalë → paskajore me zu (Ich hoffe, bald zu kommen). Kryefjalë të ndryshme → vetëm dass (Ich hoffe, dass du bald kommst). Pas bitten, empfehlen, erlauben ai që vepron është kundrinori: Ich bitte dich, mir zu helfen.

Shembuj

• Ich versuche, jeden Tag zwanzig Minuten Deutsch zu lernen. — Përpiqem të mësoj gjermanisht njëzet minuta çdo ditë.
• Hast du Lust, heute Abend ins Kino zu gehen? — A ke dëshirë të shkosh në kinema sonte?
• Es ist wichtig, vor dem Termin anzurufen. — Është e rëndësishme të telefonosh para takimit.
• Vergiss bitte nicht, die Tür abzuschließen. — Mos harro, të lutem, ta kyçësh derën.
• Wir haben vor, im Sommer nach Wien zu fahren. — Kemi ndër mend të shkojmë në Vjenë në verë.
• Ich lerne Deutsch, um in Österreich zu studieren. — Mësoj gjermanisht për të studiuar në Austri.
• Sie ist gegangen, ohne sich zu verabschieden. — Ajo iku pa u përshëndetur.
• Statt zu telefonieren, schreibt er lieber eine E-Mail. — Në vend që të telefonojë, preferon të shkruajë një e-mail.
• Ich muss morgen früh aufstehen. — Nesër duhet të ngrihem herët.
• Ich höre meine Nachbarn schon wieder streiten. — I dëgjoj përsëri fqinjët duke u grindur.

Tabela

Gabime të shpeshta

• ❌ Ich muss heute länger zu arbeiten. → ✅ Ich muss heute länger arbeiten. — pas modales vjen paskajore pa zu; po ashtu pas werden, lassen, sehen/hören, gehen, bleiben dhe grupeve të shkurtra pas lernen.
• ❌ Vergiss nicht, mich zu anrufen. → ✅ Vergiss nicht, mich anzurufen. — zu hyn midis parashtesës dhe temës, në një fjalë.
• ❌ Ich lerne Deutsch, um in Österreich studieren. → ✅ Ich lerne Deutsch, um in Österreich zu studieren. — pas um, ohne dhe (an)statt zu nuk mund të bjerë.
• ❌ Ich hoffe, du bald zu kommen. → ✅ Ich hoffe, dass du bald kommst. — grupi paskajor nuk ka kryefjalë të vetën; me kryefjalë tjetër funksionon vetëm fjalia me dass.
• ❌ Es ist wichtig, zu lernen jeden Tag. → ✅ Es ist wichtig, jeden Tag zu lernen. — zu + paskajorja e mbyll grupin; koha, vendi dhe kundrinorët qëndrojnë përpara.