Lidhëzat nënrenditëse në gjermanisht: dass, weil, wenn, ob, als – folja në fund
Pas dass, weil, wenn, ob, als, obwohl, damit, bevor, nachdem dhe während folja e zgjedhuar shkon në fund të fjalisë së nënrenditur, e cila ndahet me presje.
Rregulla
Lidhëza nënrenditëse e kthen fjalinë në fjali të nënrenditur (Nebensatz) dhe e dërgon foljen e zgjedhuar në vendin e fundit. Presja i ndan dy fjalitë, cilado që të vijë e para.
Kujdes nga shqipja: që, sepse, nëse, kur nuk e lëvizin foljen, dhe para që zakonisht nuk vihet presje. Gjermanishtja e çon foljen në fund (weil es stark regnet) dhe e kërkon presjen para dass dhe weil.
Dhjetë lidhëzat e A2: dass (që, se), weil (sepse), wenn (nëse; kur), ob (nëse, a), als (kur – një herë në të kaluarën), obwohl (ndonëse), damit (që të), bevor (para se), nachdem (pasi), während (ndërsa). Kryefjala zakonisht vjen menjëherë pas lidhëzës.
Në fund dalin katër modele: folja e thjeshtë; folja me parashtesë të ndashme, e shkruar si një fjalë (weil ich aufstehe); modalja pas paskajores (weil ich einkaufen muss); ndihmësja e Perfektit pas pjesores (weil ich den Film gesehen habe). Përjashtim i avancuar: në Perfektin e modaleve ndihmësja del para dy paskajoreve – weil ich habe arbeiten müssen.
Fjalia e nënrenditur e para zë vendin 1, prandaj fjalia kryesore nis me foljen – folje, presje, folje: Weil es stark regnet, bleiben wir zu Hause.
wenn, als apo wann? Shqip kur i mbulon të treja. als = një ngjarje ose periudhë e vetme në të kaluarën; wenn = ngjarje të përsëritura («sa herë që»), kushte, e tashmja dhe e ardhmja; wann = vetëm fjalë pyetëse, edhe në pyetjen e zhdrejtë (Ich weiß nicht, wann er kommt).
ob apo wenn? Shqip nëse i mbulon të dyja: ob i përgjigjet një pyetjeje po-jo (pas wissen, fragen, sich sicher sein), wenn shpreh kusht ose kohë.
Së fundi: fjalia me nachdem qëndron një shkallë kohore më mbrapa (p.sh. Plusquamperfekt + Präteritum/Perfekt), ndërsa bevor dhe während ruajnë të njëjtën kohë. damit shpreh qëllimin: me kryefjalë të ndryshme është mjeti i duhur, me të njëjtën kryefjalë (si më poshtë) është i saktë, por zakonisht preferohet um … zu. Pas foljeve të të thënit dhe të menduarit dass mund të bjerë, dhe mbetet renditja e fjalisë kryesore: Ich glaube, er kommt später.
Shembuj
- Ich weiß, dass du recht hast. — E di që ke të drejtë.
- Wir bleiben zu Hause, weil es stark regnet. — Rrimë në shtëpi, sepse bie shi fort.
- Wenn ich Zeit habe, rufe ich dich an. — Kur të kem kohë, të telefonoj.
- Ich weiß nicht, ob der Zug pünktlich kommt. — Nuk e di nëse treni vjen në orar.
- Als ich zehn Jahre alt war, sind wir nach Hamburg umgezogen. — Kur isha dhjetë vjeç, u shpërngulëm në Hamburg.
- Er geht ins Büro, obwohl er Fieber hat. — Ai shkon në zyrë, ndonëse ka temperaturë.
- Ich schreibe alles auf, damit ich nichts vergesse. — I shkruaj të gjitha, që të mos harroj asgjë.
- Bevor ich zur Arbeit fahre, bringe ich die Kinder in die Schule. — Para se të shkoj në punë, i çoj fëmijët në shkollë.
- Nachdem wir gegessen hatten, sind wir spazieren gegangen. — Pasi kishim ngrënë, dolëm për shëtitje.
- Während ich koche, deckt mein Sohn den Tisch. — Ndërsa unë gatuaj, djali im shtron tryezën.
Tabela
| Lidhëza | Kuptimi | Shembull (folja në fund me të zeza) |
|---|---|---|
| dass | që, se (fakt, përmbajtje) | Ich weiß, dass du recht hast. |
| weil | sepse (arsye) | Wir bleiben zu Hause, weil es stark regnet. |
| wenn | nëse / sa herë që (kusht, kohë e përsëritur ose e ardhme) | Wenn ich Zeit habe, rufe ich dich an. |
| ob | nëse, a (pyetje po-jo) | Ich weiß nicht, ob der Zug pünktlich kommt. |
| als | kur (një ngjarje ose periudhë në të kaluarën) | Als ich zehn war, sind wir umgezogen. |
| obwohl | ndonëse (lejim) | Er geht ins Büro, obwohl er Fieber hat. |
| damit | që të (qëllim) | Ich schreibe alles auf, damit ich nichts vergesse. |
| bevor | para se | Bevor ich zur Arbeit fahre, bringe ich die Kinder in die Schule. |
| nachdem | pasi (një shkallë më mbrapa në kohë) | Nachdem wir gegessen hatten, sind wir spazieren gegangen. |
| während | ndërsa (në të njëjtën kohë) | Während ich koche, deckt mein Sohn den Tisch. |
| Lloji i foljes | Fjalia kryesore | Fjalia e nënrenditur |
|---|---|---|
| folje e thjeshtë | Ich bin müde. | …, weil ich müde bin. |
| folje me parashtesë të ndashme | Ich stehe um sechs auf. | …, weil ich um sechs aufstehe. |
| modale + paskajore | Ich muss noch einkaufen. | …, weil ich noch einkaufen muss. |
| Perfekt | Ich habe den Film gesehen. | …, weil ich den Film gesehen habe. |
Gabime të shpeshta
- ❌ Wir bleiben zu Hause, weil es regnet stark. → ✅ Wir bleiben zu Hause, weil es stark regnet. — folja e zgjedhuar shkon krejt në fund.
- ❌ Weil es stark regnet, wir bleiben zu Hause. → ✅ Weil es stark regnet, bleiben wir zu Hause. — fjalia e nënrenditur zë vendin 1, prandaj fjalia kryesore nis me foljen.
- ❌ Ich weiß, dass er kann gut Deutsch sprechen. → ✅ Ich weiß, dass er gut Deutsch sprechen kann. — paskajorja vjen përpara, modalja e zgjedhuar në fund.
- ❌ Ich weiß nicht, wenn er heute kommt. → ✅ Ich weiß nicht, ob er heute kommt. — pyetja po-jo e futur kërkon ob; wenn është kushtore ose kohore.
- ❌ Wenn ich gestern nach Hause kam, war niemand da. → ✅ Als ich gestern nach Hause kam, war niemand da. — ngjarja e vetme në të kaluarën kërkon als; wenn do të thoshte «sa herë që».
Pyetje të shpeshta
Ku shkon folja pas dass, weil, wenn?
Krejt në fund të fjalisë së nënrenditur: Ich bleibe zu Hause, weil ich müde bin. Me folje modale paskajorja vjen përpara dhe modalja e fundit (weil ich arbeiten muss); në Perfekt pjesorja përpara dhe ndihmësja e fundit (weil ich gearbeitet habe); folja me parashtesë të ndashme bashkohet dhe shkruhet si një fjalë (weil ich aufstehe).
Çfarë ndodh kur fjalia e nënrenditur vjen e para, dhe a duhet gjithmonë presje?
Atëherë ajo zë vendin 1 të fjalisë, prandaj fjalia kryesore nis me foljen e zgjedhuar: Weil es stark regnet, bleiben wir zu Hause – folje, presje, folje. Presja midis fjalisë kryesore dhe asaj të nënrenditur është e detyrueshme në të dyja renditjet.
wenn, als apo wann – cila është «kur» në gjermanisht?
als për një ngjarje ose një periudhë të vetme në të kaluarën (Als ich zehn Jahre alt war, …); wenn për ngjarje të përsëritura në të kaluarën («sa herë që»), për kushte dhe për të tashmen e të ardhmen. wann është vetëm fjalë pyetëse, edhe në pyetjen e zhdrejtë: Ich weiß nicht, wann er kommt.
ob apo wenn për shqipen «nëse»?
ob kur fjalia i përgjigjet një pyetjeje po-jo: Ich weiß nicht, ob der Zug pünktlich kommt. wenn kur shpreh kusht ose kohë: Wenn ich Zeit habe, rufe ich dich an.
dass apo das – me një apo me dy s?
dass me dy s është lidhëza që hap fjalinë e nënrenditur (Ich weiß, dass du recht hast). das me një s është nyjë ose përemër dhe mund të zëvendësohet me dieses ose welches – nëse zëvendësimi funksionon, shkruaj das.