Foljet me parafjalë në gjermanisht: warten auf, denken an, Angst haben vor
Parafjala i përket foljes dhe cakton rasën: warten auf + kallëzore, teilnehmen an + dhanore. Mësoji të treja pjesët së bashku.
Rregulla
Te shumë folje gjermane parafjala nuk zgjidhet sipas kuptimit – ajo i përket foljes, dhe folja cakton edhe rasën e emrit që vjen pas. Mëso tri pjesë bashkë: folje + parafjalë + rasë, p.sh. warten auf + kallëzore (Akkusativ).
Idenë e njeh nga shqipja, ku folja kërkon parafjalën e vet (mendoj për + kallëzore, varem nga + emërore). Kurthi është parafjala konkrete: shqip pres autobusin pa parafjalë, gjermanisht warten auf den Bus; shqip marr pjesë në + kallëzore, gjermanisht teilnehmen an + dhanore (Dativ).
- Parafjala është e ngulitur. warten lidhet me auf, denken me an, träumen me von.
- Edhe rasa është e ngulitur. Me an, auf, über, vor dhe in rregulli i parafjalëve me dy rasa (wo? – dhanore, wohin? – kallëzore) këtu nuk vlen. E njëjta parafjalë mund të ketë rasa të ndryshme: denken an + kallëzore, por teilnehmen an + dhanore.
Disa folje ndryshojnë kuptim sipas parafjalës: sich freuen auf + kallëzore = pres me padurim diçka që do të vijë, sich freuen über + kallëzore = gëzohem për diçka që ka ndodhur ose ekziston (über das schöne Wetter). sprechen über tregon temën, sprechen mit personin.
Pyetja dhe përgjigjja. Për një send pyet me wo(r)- + parafjalë (worauf, worüber, woran, wovon, womit; -r- shtohet para zanores) dhe i referohesh me da(r)- + parafjalë: darauf, darüber, daran, davon, damit. Worauf wartest du? – Darauf. Për një person parafjala mbetet dhe përemri lakohet: Auf wen wartest du? – Auf dich. Format me da(r)-/wo(r)- nuk përdoren për njerëz dhe kanë kapitull më vete.
Para një fjalie me dass ose një paskajoreje me zu parafjala rikthehet si formë da(r)- para fjalisë: Wir warten darauf, dass der Regen aufhört. / Ich freue mich darauf, dich zu sehen. (me kryefjalë të njëjtë paskajorja është më e thjeshtë). Me shumë folje kjo formë është fakultative – Ich freue mich, dass du kommst është e saktë – por me warten auf është e detyrueshme.
Kundrinori me parafjalë qëndron pas plotësve të tjerë në fushën e mesme (Mittelfeld), dhe parashtesa e ndashme mbetet në fund: Ich nehme am Kurs teil. Shumë nga këto folje janë vetvetore (sich ärgern, sich kümmern).
Shembuj
- Ich warte schon eine halbe Stunde auf den Bus. — Prej gjysmë ore po pres autobusin.
- Wir freuen uns auf die Ferien. — Po i presim me padurim pushimet.
- Meine Schwester interessiert sich für Politik. — Motra ime interesohet për politikën.
- Denkst du noch oft an deine Schulzeit? — A mendon ende shpesh për vitet e shkollës?
- Viele Kollegen nehmen am Seminar teil. — Shumë kolegë marrin pjesë në seminar.
- Sie ärgert sich über den Lärm im Treppenhaus. — Ajo nervozohet nga zhurma në shkallët e pallatit.
- Mein Sohn hat Angst vor großen Hunden. — Djali im ka frikë nga qentë e mëdhenj.
- Kümmerst du dich bitte um die Tickets? — A kujdesesh, të lutem, për biletat?
- Worauf wartest du? – Darauf, dass der Regen aufhört. — Çfarë pret? – Që të pushojë shiu.
- Ich verlasse mich auf dich. — Mbështetem te ti.
Tabela
Parafjalë e ngulitur + kallëzore:
| Folja + parafjala | Kuptimi | Shembull |
|---|---|---|
| warten auf + Akk. | pres | Ich warte auf den Bus. |
| sich freuen auf + Akk. | pres me padurim | Ich freue mich auf das Wochenende. |
| sich freuen über + Akk. | gëzohem për | Ich freue mich über dein Geschenk. |
| sich ärgern über + Akk. | nervozohem për | Er ärgert sich über den Lärm. |
| sprechen über + Akk. | flas për (tema) | Wir sprechen über das Projekt. |
| denken an + Akk. | mendoj për | Ich denke an dich. |
| sich erinnern an + Akk. | kujtoj, më kujtohet | Erinnerst du dich an Frau Weber? |
| glauben an + Akk. | besoj te | Sie glaubt an ihren Erfolg. |
| sich interessieren für + Akk. | interesohem për | Ich interessiere mich für Musik. |
| sich bedanken für + Akk. | falënderoj për | Ich bedanke mich für die Hilfe. |
| sich kümmern um + Akk. | kujdesem për | Er kümmert sich um den Garten. |
| bitten um + Akk. | kërkoj, lus për | Ich bitte dich um Hilfe. |
| sich verlassen auf + Akk. | mbështetem te | Du kannst dich auf mich verlassen. |
| sich vorbereiten auf + Akk. | përgatitem për | Wir bereiten uns auf die Prüfung vor. |
Parafjalë e ngulitur + dhanore:
| Folja + parafjala | Kuptimi | Shembull |
|---|---|---|
| teilnehmen an + Dat. | marr pjesë në | Ich nehme am Kurs teil. |
| Angst haben vor + Dat. | kam frikë nga | Sie hat Angst vor der Prüfung. |
| träumen von + Dat. | ëndërroj (për) | Er träumt von einem Haus. |
| abhängen von + Dat. | varet nga | Das hängt vom Wetter ab. |
| gehören zu + Dat. | bën pjesë në | Das gehört zu meinen Aufgaben. |
| anfangen mit + Dat. | filloj me | Wir fangen mit der Übung an. |
| sprechen mit + Dat. | flas me (personi) | Ich spreche mit dem Chef. |
| sich beschäftigen mit + Dat. | merrem me | Sie beschäftigt sich mit Statistik. |
Gabime të shpeshta
- ❌ Ich warte für den Bus. → ✅ Ich warte auf den Bus. — parafjala vjen nga folja gjermane, jo nga gjuha jote: warten lidhet me auf.
- ❌ Ich nehme an den Kurs teil. → ✅ Ich nehme am Kurs teil. — teilnehmen an kërkon dhanoren; rasa i përket foljes, jo rregullit wo?/wohin? (am = an dem).
- ❌ Ich erinnere mich über meine Kindheit. → ✅ Ich erinnere mich an meine Kindheit. — sich erinnern lidhet me an + kallëzore; über u përket foljeve të tjera (sich ärgern über, sprechen über).
- ❌ Ich warte auf es. → ✅ Ich warte darauf. — për sende parafjala + përemri vetor zëvendësohen me formën da(r)-; forma me përemër vlen vetëm për njerëz (auf dich).
- ❌ Wir warten, dass der Regen aufhört. → ✅ Wir warten darauf, dass der Regen aufhört. — me warten auf forma da(r)- para fjalisë me dass është e detyrueshme; vetëm te disa folje të tjera, si sich freuen, ajo mund të bjerë.
Pyetje të shpeshta
Çfarë është një folje me parafjalë të ngulitur në gjermanisht?
Një folje që e ka parafjalën pjesë të vetes, jo si zgjedhje të lirë: warten auf, denken an, träumen von. Parafjala cakton edhe rasën, prandaj mëson folje + parafjalë + rasë si një njësi, ashtu si emrin me nyjën e vet.
Si ta di nëse pas parafjalës vjen kallëzorja apo dhanorja?
Rasa caktohet nga folja dhe mësohet bashkë me të: warten auf, denken an, sich freuen über marrin kallëzore; teilnehmen an, Angst haben vor, träumen von marrin dhanore. E njëjta parafjalë ndryshon sipas foljes (denken an + kallëzore, teilnehmen an + dhanore), dhe rregulli wo?/wohin? i parafjalëve me dy rasa nuk luan asnjë rol.
Cili është ndryshimi midis sich freuen auf dhe sich freuen über?
auf + kallëzore tregon diçka që ende do të vijë (Ich freue mich auf das Wochenende); über + kallëzore reagon ndaj diçkaje që ka ndodhur ose që është (Ich freue mich über dein Geschenk). E njëjta logjikë: sprechen über (tema) dhe sprechen mit (personi).
Si pyet me këto folje?
Për një send me wo(r)- + parafjalë: worauf, worüber, woran, wovon, womit (-r- shtohet para zanores). Për një person parafjala mbetet dhe fjala pyetëse lakohet: auf wen, über wen, an wen, von wem, mit wem.
Kur më duhet darauf, daran ose davon?
Për t'iu referuar një sendi (Ich warte darauf) dhe para një fjalie me dass ose një paskajoreje me zu: Wir warten darauf, dass der Regen aufhört. / Ich freue mich darauf, dich zu sehen. Me folje si sich freuen forma mund të bjerë, me warten auf jo. Për njerëz përdor parafjalë + përemër: auf dich, von ihm.