Pyetjet me fjalë pyetëse (W-Fragen) në gjermanisht: wer, was, wo, wann, wie, warum dhe renditja

Rregulla

Pyetja me fjalë pyetëse (W-Frage) është pyetje e hapur: nis me një fjalë pyetëse – pothuajse të gjitha fillojnë me w – dhe nuk mund t'i përgjigjesh me ja ose nein. Renditja është fikse: fjala pyetëse (vendi 1) – folja e zgjedhuar (vendi 2) – kryefjala – pjesa tjetër.

Shqipja të ndihmon: edhe ajo e nxjerr fjalën pyetëse në krye (Kur vjen?). Kujdes me pyetjen po-jo: shqip ajo bëhet me a ose me intonacion (A vjen nesër?), gjermanisht vetë folja e zgjedhuar hap fjalinë (Kommst du morgen?). Shto një fjalë pyetëse dhe folja kalon në vendin 2: Wann kommst du?

Përjashtim: kur fjala pyetëse është vetë kryefjala (wer, was), nuk vjen kryefjalë tjetër dhe folja është në vetën e tretë njëjës – Wer kommt heute? Was passiert hier?

Tri grupe për A1:

• Persona dhe sende: wer (kryefjala), wen (kundrinori në kallëzore), wem (kundrinori në dhanore), was. Shqip: kush – kë – kujt, pra idenë e ke gati.
• Vend dhe kohë: wo (vendndodhja), wohin (drejtimi), woher (prejardhja), wann. Shqip ku mbulon edhe wo, edhe wohin.
• Mënyrë dhe shkak: wie, warum. wieso dhe weshalb = warum, me të njëjtën renditje.

wie formon shpesh çift të ngulitur: wie alt, wie lange, wie oft, wie weit, wie spät, wie viel, wie viele. wie viel shkon me emra të panumërueshëm në njëjës (wie viel Zeit), wie viele me emra të numërueshëm në shumës (wie viele Kinder) – shqip të dyja janë thjesht sa.

Me dy pjesë foljore, kornizën foljore (Verbklammer) e formojnë folja e zgjedhuar në vendin 2 dhe pjesa e dytë në fund: Was möchtest du trinken? Wann fängt der Kurs an? Wen hast du getroffen?

Për një person pas parafjale, parafjala del para wen ose wem dhe vendos rasën: mit, zu, von, bei, nach, aus marrin wem; für, ohne, gegen, um marrin wen – Mit wem fährst du? Für wen ist das? Kujdes: shqip me kë është kallëzore, gjermanisht mit wem dhanore. Për një send gjermanishtja e bashkon parafjalën me wo(r)-: Womit? Wofür? Worauf? auf was është vetëm bisedore.

welcher / welche / welches (cili, cila) zgjedh nga një grup i njohur dhe merr mbaresat e der (Welchen Zug nimmst du?). was für ein (çfarë lloj) pyet për llojin dhe merr në njëjës mbaresat e ein; në shumës dhe me emra të panumërueshëm ein bie: Was für Bücher liest du? Was für Musik hörst du? Këtu für nuk është parafjalë, prandaj rasën e jep roli në fjali: Was für ein Mann ist das?

Në pyetjen e zhdrejtë (Ich weiß nicht, wann er kommt) folja shkon në fund (kapitull më vete).

Shembuj

• Wie heißt du? — Si quhesh?
• Woher kommst du? — Nga je?
• Wo wohnt deine Familie? — Ku jeton familja jote?
• Wann fängt der Kurs an? — Kur fillon kursi?
• Warum lernst du Deutsch? — Pse mëson gjermanisht?
• Wen hast du gestern getroffen? — Kë takove dje?
• Wem gehört diese Jacke? — Kujt i përket kjo xhaketë?
• Wie lange wartest du schon? — Sa kohë ke që pret?
• Welchen Zug nimmst du? — Cilin tren merr?
• Mit wem fährst du nach Berlin? — Me kë shkon në Berlin?

Tabela

Gabime të shpeshta

• ❌ Wann du kommst? → ✅ Wann kommst du? — folja e zgjedhuar mbetet në vendin 2, menjëherë pas fjalës pyetëse; kryefjala vjen pas saj.
• ❌ Wer hast du eingeladen? → ✅ Wen hast du eingeladen? — wer pyet për kryefjalën, wen për kundrinorin në kallëzore, si shqip kush dhe kë.
• ❌ Wo fährst du am Wochenende? → ✅ Wohin fährst du am Wochenende? — wo pyet për vendndodhjen, drejtimi kërkon wohin; shqip ku i mbulon të dyja, gjermanishtja jo.
• ❌ Auf was wartest du? → ✅ Worauf wartest du? — për sende parafjala bashkohet me wo(r)-; auf was është bisedore, jo gjuhë standarde. Për persona parafjala mbetet e ndarë dhe vendos rasën: Auf wen wartest du?
• ❌ Wie viele Zeit hast du? → ✅ Wie viel Zeit hast du? — wie viel shkon me emra të panumërueshëm në njëjës, wie viele me emra të numërueshëm në shumës.