Pësorja në gjermanisht (Passiv): werden + Partizip II, von apo durch
Pësorja e veprimit = werden + Partizip II: wird gemacht, wurde gemacht, ist gemacht worden. Kallëzorja bëhet kryefjalë, dhanorja mbetet dhanore.
Rregulla
Pësorja gjermane e vë veprimin në qendër dhe vepruesin mënjanë. Pësorja e veprimit (Vorgangspassiv) formohet me werden + Partizip II: Der Brief wird geschrieben. werden mban kohën; pjesorja nuk ndryshon.
Shqipja e ka pësoren sintetike, në vetë foljen (shkruhet, u shkrua), kurse gjermanishtja e ndërton me ndihmëse. Kurthi kryesor: werden tregon procesin, sein gjendjen që mbetet pas tij – Die Tür wird geöffnet (dera po hapet) nuk është Die Tür ist geöffnet (dera është e hapur). Kjo pësore e gjendjes (Zustandspassiv) ka kapitullin e vet.
Për B1 mjaftojnë tri forma:
- Präsens — wird / werden + Partizip II: Das Auto wird repariert.
- Präteritum — wurde / wurden + Partizip II: Das Auto wurde repariert.
- Perfekt — sein + Partizip II + worden: Das Auto ist repariert worden. Këtu werden ka pjesoren worden (pa ge-), dhe ky Perfekt merr gjithmonë sein.
Nga veprorja në pësore: kundrinori në kallëzore (Akkusativ) bëhet kryefjalë në emërore (Nominativ), gjithçka tjetër e ruan rasën. Der Mechaniker repariert das Auto → Das Auto wird repariert.
Kundrinori në dhanore mbetet në dhanore dhe nuk bëhet kryefjalë: Man hilft mir → Mir wird geholfen. Fjalia nuk ka kryefjalë, prandaj werden qëndron në vetën e tretë njëjës – njësoj me danken, gratulieren, antworten, zuhören, folgen.
Vepruesi mund të përmendet, por në shumicën e fjalive pësore mungon. Kur e përmend: von + Dativ për një person, institucion ose veprues të gjallë (von meiner Oma, von der Polizei), durch + Akkusativ për mjetin, shkakun ose ndërmjetësin (durch ein Erdbeben). Shqip për të dyja mjafton nga.
Foljet që emërtojnë një veprimtari, por këtu nuk kanë kundrinor në kallëzore – tanzen, rauchen, arbeiten, lachen – formojnë pësoren pavetore, që emërton vetëm veprimin: Es wird getanzt. es mund të qëndrojë vetëm në vendin e parë; sapo fjalinë e hap një element tjetër, zhduket: Heute wird getanzt. / Hier wird nicht geraucht. Folje si bleiben ose gefallen nuk e formojnë.
Rendi i fjalëve ndjek kornizën foljore (Satzklammer): werden në vendin e dytë, Partizip II në fund; në fjalinë e nënrenditur i gjithë grupi foljor shkon në fund (…, weil die Straße repariert wird). Me një folje modale fjalinë e mbyll Infinitiv werden: Das Formular muss ausgefüllt werden; …, weil das Formular ausgefüllt werden muss.
Pa pësore mbeten haben, besitzen, bekommen, kennen, wissen, kosten dhe es gibt.
Shembuj
- Die Rechnung wird morgen bezahlt. — Fatura paguhet nesër.
- Der Vertrag wurde gestern unterschrieben. — Kontrata u nënshkrua dje.
- Das Auto ist schon repariert worden. — Makina është riparuar tashmë.
- Der Kuchen wird von meiner Oma gebacken. — Keku piqet nga gjyshja ime.
- Die Stadt wurde durch ein Erdbeben zerstört. — Qyteti u shkatërrua nga një tërmet.
- Mir wird hier nicht geholfen. — Këtu nuk më ndihmon askush.
- Es wird heute Abend getanzt. — Sonte në mbrëmje kërcehet.
- Hier wird nicht geraucht. — Këtu nuk pihet duhan.
- Das Formular muss bis Freitag ausgefüllt werden. — Formulari duhet të plotësohet deri të premten.
- Ich weiß nicht, wann die Straße repariert wird. — Nuk e di kur do të riparohet rruga.
Tabela
| Koha / forma | Modeli | Shembull |
|---|---|---|
| Präsens | wird / werden + Partizip II | Das Auto wird repariert. |
| Präteritum | wurde / wurden + Partizip II | Das Auto wurde repariert. |
| Perfekt | ist / sind + Partizip II + worden | Das Auto ist repariert worden. |
| me folje modale | Modalverb + Partizip II + werden | Das Auto muss repariert werden. |
| Veta | Präsens | Präteritum | Perfekt |
|---|---|---|---|
| ich | werde gefragt | wurde gefragt | bin gefragt worden |
| du | wirst gefragt | wurdest gefragt | bist gefragt worden |
| er/sie/es | wird gefragt | wurde gefragt | ist gefragt worden |
| wir | werden gefragt | wurden gefragt | sind gefragt worden |
| ihr | werdet gefragt | wurdet gefragt | seid gefragt worden |
| sie/Sie | werden gefragt | wurden gefragt | sind gefragt worden |
| Aktiv | Passiv | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Der Mechaniker repariert das Auto. | Das Auto wird (vom Mechaniker) repariert. | kundrinori në kallëzore → kryefjalë në emërore |
| Man hilft mir. | Mir wird geholfen. | dhanorja mbetet dhanore, pa kryefjalë |
| Die Gäste tanzen. | Es wird getanzt. | pa kundrinor → pësore pavetore me es |
Gabime të shpeshta
- ❌ Das Haus ist letztes Jahr gebaut geworden. → ✅ Das Haus ist letztes Jahr gebaut worden. — si ndihmëse e pësores werden ka pjesoren worden; geworden i përket werden si folje kryesore (Er ist Lehrer geworden).
- ❌ Das Auto hat repariert worden. → ✅ Das Auto ist repariert worden. — Perfekt i pësores ndërtohet me sein, jo me haben.
- ❌ Den Brief wird heute geschrieben. → ✅ Der Brief wird heute geschrieben. — kundrinori në kallëzore i fjalisë veprore bëhet kryefjalë në emërore te pësorja.
- ❌ Ich werde geholfen. → ✅ Mir wird geholfen. — helfen merr kundrinor në dhanore, dhe dhanorja nuk bëhet kryefjalë (ndryshe nga shqipja ndihmohem); werden mbetet në vetën e tretë njëjës.
- ❌ Das Formular muss ausgefüllt worden. → ✅ Das Formular muss ausgefüllt werden. — pas një foljeje modale pësorja mbaron me Infinitiv werden.
Pyetje të shpeshta
Si formohet pësorja në gjermanisht?
Me werden të zgjedhuar + Partizip II; werden mban kohën, pjesorja mbetet e njëjtë: wird gemacht (Präsens), wurde gemacht (Präteritum), ist gemacht worden (Perfekt).
Pse «ist gemacht worden» dhe jo «geworden»?
Në pësore werden është vetëm ndihmëse dhe pjesorja e saj është worden, pa ge-; geworden përdoret kur werden është folja kryesore (Er ist Arzt geworden). Perfekt i pësores merr gjithmonë sein.
von apo durch te pësorja?
von + Dativ emërton personin, institucionin ose vepruesin e gjallë (von meinem Chef, von der Polizei), durch + Akkusativ mjetin, shkakun ose ndërmjetësin (durch ein Erdbeben, durch einen Boten). Në shumicën e fjalive pësore vepruesi nuk përmendet fare.
A mund ta formojë çdo folje pësoren?
Jo: pësorja vetore kërkon një kundrinor në kallëzore. Foljet me dhanore si helfen, danken, gratulieren e ruajnë dhanoren dhe japin një pësore pa kryefjalë (Mir wird geholfen); foljet e veprimtarisë pa kundrinor formojnë vetëm pësoren pavetore (Es wird getanzt); bleiben ose gefallen nuk e formojnë as atë, dhe haben, besitzen, bekommen, kennen, wissen, kosten e es gibt nuk kanë fare pësore.
Çfarë do të thotë «Es wird getanzt» dhe ku qëndron es?
Është pësorja pavetore: veprimi thuhet pa përmendur askënd. es mund të qëndrojë vetëm në vendin e parë dhe zhduket sapo fjalinë e hap një element tjetër: Heute wird getanzt. / Hier wird nicht geraucht.