Pësorja e gjendjes (Zustandspassiv) dhe pësorja me folje modale në gjermanisht
sein + Partizip II emërton rezultatin (Die Tür ist geöffnet), werden + Partizip II procesin; me folje modale: muss/musste repariert werden.
Rregulla
sein + Partizip II emërton rezultatin; werden + Partizip II emërton vetë veprimin. Die Tür wird geöffnet është procesi – dikush po e hap derën. Die Tür ist geöffnet është gjendja që vjen pas tij – pësorja e gjendjes (Zustandspassiv).
Forma të ndihmon: Die Tür ist geöffnet ≈ dera është e hapur. Kurthi është wird kundrejt ist: shqipja dera është hapur tregon edhe procesin e kryer, prandaj lehtë vihet ist aty ku duhet wird.
Kohët janë dy: Präsens (e tashmja) ist geöffnet dhe Präteritum (e kryera e thjeshtë) war geöffnet. Format si ist geöffnet gewesen janë të pazakonta – për kohët e tjera gjermanishtja përdor pësoren e veprimit (Vorgangspassiv). Një fjalë ndryshon kuptimin: Die Tür war geöffnet është gjendja, Die Tür war geöffnet worden Plusquamperfekt (më se e kryera) i pësores së veprimit. Pjesorja qëndron në kallëzues, pa mbaresë mbiemri.
Të duhet një folje kalimtare që lë një rezultat të qëndrueshëm te objekti: öffnen, schließen, abschließen, reparieren, decken, packen, besetzen, verletzen, ausschalten, sperren. Foljet loben, sehen, fragen, lieben nuk lënë asgjë pas, prandaj nuk kanë pësore gjendjeje. Te foljet me Perfekt me sein, sein + Partizip II është thjesht Perfekt (Die Gäste sind angekommen); shumë pjesore janë bërë mbiemra (Ich bin verliebt/verrückt). Vepruesi zakonisht mungon; kur përmendet: von + Dativ.
Pësorja me folje modale: folje modale + Partizip II + werden; kohën e mban folja modale (në Perfekt: haben): muss repariert werden → musste repariert werden → hat repariert werden müssen. Në Perfekt folja modale del si paskajore (paskajore e dyfishtë), jo gemusst. Në fjalinë e nënrenditur folja e zgjedhuar shkon zakonisht në fund (…, weil das Auto repariert werden muss), por me paskajore të dyfishtë kalon përpara: …, weil das Auto hat repariert werden müssen. Në praktikë preferohet Präteritum.
Zëvendësimet e pësores: man + veprore; sich lassen + Infinitiv dhe mbiemrat në -bar për atë që mund të bëhet; sein + zu + Infinitiv kryesisht për atë që duhet bërë (me leicht, schwer, kaum: «mund»). Te foljet me parashtesë të ndashme zu hyn në mes: abzugeben.
Shembuj
- Der Supermarkt ist bis 22 Uhr geöffnet. — Supermarketi është i hapur deri në orën 22.
- Um 8 Uhr wird das Museum geöffnet, ab 8 Uhr ist es geöffnet. — Në orën 8 muzeu hapet, nga ora 8 e tutje është i hapur.
- Als wir ankamen, war der Tisch schon gedeckt. — Kur mbërritëm, tryeza ishte tashmë e shtruar.
- Die Straße war von der Polizei gesperrt. — Rruga ishte e bllokuar nga policia.
- Alle Plätze waren an diesem Abend besetzt. — Atë mbrëmje të gjitha vendet ishin të zëna.
- Das Formular muss bis Freitag ausgefüllt werden. — Formulari duhet të plotësohet deri të premten.
- Der Motor musste komplett ausgetauscht werden. — Motori duhej të ndërrohej krejtësisht.
- Der Vertrag hat noch einmal geprüft werden müssen. — Kontrata është dashur të kontrollohej edhe një herë.
- Er sagt, dass das Formular heute noch ausgefüllt werden muss. — Ai thotë se formulari duhet të plotësohet që sot.
- Das Problem lässt sich in zehn Minuten lösen. — Problemi mund të zgjidhet për dhjetë minuta.
- Die Anträge sind bis Montag abzugeben. — Kërkesat duhet të dorëzohen deri të hënën.
Tabela
| Forma | Vorgangspassiv (procesi) | Zustandspassiv (rezultati) |
|---|---|---|
| ndihmësja | werden + Partizip II | sein + Partizip II |
| Präsens | Die Tür wird geöffnet. | Die Tür ist geöffnet. |
| Präteritum | Die Tür wurde geöffnet. | Die Tür war geöffnet. |
| Perfekt | Die Tür ist geöffnet worden. | e pazakontë – përdor pësoren e veprimit |
| pyetja që i përgjigjet | Was passiert? | Wie ist der Zustand? |
| Koha | Fjalia kryesore | Fjalia e nënrenditur |
|---|---|---|
| Präsens | Das Auto muss repariert werden. | …, weil das Auto repariert werden muss. |
| Präteritum | Das Auto musste repariert werden. | …, weil das Auto repariert werden musste. |
| Perfekt | Das Auto hat repariert werden müssen. | …, weil das Auto hat repariert werden müssen. |
| Zëvendësimi | Shembull | Kuptimi pësor |
|---|---|---|
| man + veprore | Man repariert das Auto morgen. | Das Auto wird morgen repariert. |
| sich lassen + Infinitiv | Das Auto lässt sich reparieren. | Das Auto kann repariert werden. |
| sein + zu + Infinitiv | Das Auto ist noch heute zu reparieren. | Das Auto muss noch heute repariert werden. |
| mbiemër në -bar | Das Auto ist reparierbar. | Das Auto kann repariert werden. |
Gabime të shpeshta
- ❌ Der Sänger ist von allen gelobt. → ✅ Der Sänger wird von allen gelobt. — loben nuk lë gjendje te objekti, prandaj mbetet vetëm pësorja e procesit me werden.
- ❌ Die Gäste sind angekommen worden. → ✅ Die Gäste sind angekommen. — ankommen nuk ka pësore; sein + Partizip II është Perfekt i saj.
- ❌ Das Auto hat repariert werden gemusst. → ✅ Das Auto hat repariert werden müssen. — në Perfekt të pësores modale folja modale del si paskajore, jo si pjesore.
- ❌ …, weil das Auto repariert werden müssen hat. → ✅ …, weil das Auto hat repariert werden müssen. — paskajorja e dyfishtë e çon foljen e zgjedhuar përpara grupit paskajor.
- ❌ Die Anträge sind bis Montag abgeben. → ✅ Die Anträge sind bis Montag abzugeben. — ndërtimi kërkon zu, që te folja me parashtesë të ndashme hyn midis parashtesës dhe temës.
Pyetje të shpeshta
Cili është ndryshimi midis Die Tür wird geöffnet dhe Die Tür ist geöffnet?
werden + Partizip II përshkruan procesin – dikush po e hap derën. sein + Partizip II përshkruan rezultatin: dera është e hapur. Pësorja e gjendjes nuk thotë asgjë për atë që e hapi ose kur e hapi.
Si formohet Zustandspassiv dhe çfarë kohësh ka?
Me sein të zgjedhuar + Partizip II, në praktikë në dy kohë: Präsens ist geöffnet dhe Präteritum war geöffnet. Ki kujdes me worden: war geöffnet është gjendja, war geöffnet worden është Plusquamperfekt i pësores së veprimit.
Cilat folje e formojnë pësoren e gjendjes?
Foljet kalimtare, veprimi i të cilave lë një rezultat të qëndrueshëm te objekti: öffnen, schließen, abschließen, reparieren, decken, packen, besetzen, verletzen, ausschalten, sperren. Folje si loben, sehen, fragen dhe lieben nuk lënë një rezultat të tillë; foljet jokalimtare nuk formojnë as Zustandspassiv, as pësore vetore – foljet e veprimtarisë lejojnë megjithatë pësoren pavetore (Es wird getanzt).
Si vihet në pësore një folje modale në të shkuarën?
Präteritum: Das Auto musste repariert werden. Perfekt: Das Auto hat repariert werden müssen – me haben dhe paskajore të dyfishtë. Në fjalinë e nënrenditur hat i zgjedhuar del i pari: …, weil das Auto hat repariert werden müssen. Shumica e folësve përdorin thjesht Präteritum.
Cilat ndërtime mund ta zëvendësojnë pësoren në gjermanisht?
man + veprore (Man repariert das Auto morgen), sich lassen + Infinitiv dhe mbiemrat në -bar për atë që mund të bëhet (Das Auto lässt sich reparieren / ist reparierbar), dhe sein + zu + Infinitiv kryesisht për atë që duhet bërë (Die Anträge sind bis Montag abzugeben).