Koha e tashme (Präsens) në gjermanisht: mbaresat e foljeve dhe ndryshimi i zanores

Rregulla

Në kohën e tashme (Präsens) foljet gjermane zgjedhohen me mbaresa: merr paskajoren (Infinitiv, forma e fjalorit), hiq -en (ose vetëm -n te sammeln, ändern, tun) dhe temës i shto mbaresën e vetës – mach-en → ich mache, du machst, er macht, wir machen, ihr macht, sie/Sie machen. Format e wir, sie dhe Sie janë të njëjta me paskajoren, me përjashtim të vetëm të sein.

Mbaresat gjermane janë më pak të larmishme se ato shqipe (punoj, punon, punojmë…) dhe disa përsëriten, prandaj gjermanishtja nuk e heq përemrin: shqip punoj, gjermanisht ich arbeite.

Tri rregulla drejtshkrimi e mbajnë modelin të shqiptueshëm:

• Tema me -d ose -t (arbeiten, warten, finden, antworten) merr një -e- shtesë para -st dhe -t: du arbeitest, er arbeitet, ihr arbeitet. Po ashtu bashkëtingëllore + -m/-n që pa -e- nuk shqiptohet (atmen, rechnen, öffnen); jo kur -m/-n vjen pas l, r, h (lernen → du lernst, wohnen → du wohnst, filmen → du filmst), as te kämmen → du kämmst. Edhe foljet e forta që ndryshojnë zanoren nuk marrin -e- te du dhe er (halten → du hältst, er hält; raten → du rätst, er rät); te ihr zanorja nuk ndryshon dhe -e- mbetet: ihr haltet.
• Tema me -s, -ß, -z, -x (reisen, heißen, tanzen, sitzen, putzen, mixen) e shkurton mbaresën e du në -t: du heißt = er heißt.
• Paskajoret me -eln (sammeln, lächeln) e humbin -e-në te ich: ich sammle, ich lächle; ato me -ern (ändern, wandern) e ruajnë: ich ändere, ich wandere (ich ändre është variant i lejuar).

Hapi i dytë është ndryshimi i zanores së foljeve të forta – vetëm te du dhe er/sie/es, jo te ich, wir, ihr ose sie/Sie:

• a → ä: fahren, schlafen, tragen, fallen, halten (du hältst, er hält), raten (du rätst, er rät)
• au → äu: laufen (du läufst, er läuft)
• e → i: sprechen, helfen, essen (du isst), geben (du gibst), treffen, nehmen (du nimmst, er nimmt)
• e → ie: sehen, lesen (du liest), empfehlen

Cila folje e bën këtë nuk shihet nga drejtshkrimi: mëso formën e du bashkë me paskajoren. sein, haben, werden, möchten dhe foljet modale mësohen përmendsh; te foljet me parashtesë të ndashme parashtesa shkon në fund.

Koha e tashme tregon atë që ndodh tani ose rregullisht, të vërtetat e përgjithshme dhe – me një fjalë kohe – të ardhmen. Nuk ka formë të vazhdueshme si po punoj: nuancën e japin gerade, immer, oft. Me seit tregon diçka që ka nisur më parë dhe vazhdon ende – si shqip banoj këtu prej dy vjetësh.

Shembuj

• Ich lerne jeden Tag zwanzig neue Wörter. — Mësoj njëzet fjalë të reja çdo ditë.
• Arbeitest du auch am Wochenende? — A punon edhe në fundjavë?
• Er fährt jeden Morgen mit dem Rad ins Büro. — Ai shkon çdo mëngjes me biçikletë në zyrë.
• Was liest du gerade? — Çfarë po lexon tani?
• Wir sprechen zu Hause nur Deutsch. — Në shtëpi flasim vetëm gjermanisht.
• Ihr wartet schon eine halbe Stunde. — Po prisni që prej gjysmë ore. (shumës)
• Wie heißt deine Schwester? — Si quhet motra jote?
• Sie sammelt alte Postkarten. — Ajo mbledh kartolina të vjetra.
• Morgen beginnt der Kurs um neun Uhr. — Nesër kursi fillon në orën nëntë.
• Ich wohne seit zwei Jahren in Hamburg. — Banoj në Hamburg prej dy vjetësh.

Tabela

Gabime të shpeshta

• ❌ Du arbeitst heute lange. → ✅ Du arbeitest heute lange. — tema me -d/-t merr -e- para mbaresës.
• ❌ Er sprecht sehr schnell. → ✅ Er spricht sehr schnell. — sprechen është folje e fortë: te er/sie/es e bëhet i.
• ❌ Wie heißst du? → ✅ Wie heißt du? — pas -s, -ß, -z ose -x mbaresa e du është vetëm -t.
• ❌ Ihr fährt nach Wien. → ✅ Ihr fahrt nach Wien. — zanorja ndryshon vetëm te du dhe er/sie/es.
• ❌ Ich habe seit zwei Jahren in Hamburg gewohnt. → ✅ Ich wohne seit zwei Jahren in Hamburg. — me seit, veprimi që vazhdon ende mbetet në kohën e tashme, si shqip banoj prej dy vjetësh.