Renditja e fjalëve në gjermanisht: folja në vendin e dytë, pyetjet dhe korniza foljore

Rregulla

Në fjalinë pohore kryesore gjermane folja e zgjedhuar është gjithmonë elementi i dytë – vendi i dytë, jo fjala e dytë. Gjithçka tjetër renditet rreth këtij vendi të palëvizshëm.

Kujdes nga shqipja, ku renditja është relativisht e lirë: Nesër unë shkoj në Berlin ka dy elemente para foljes. Gjermanishtja lejon vetëm një.

• Vendi 1 mban saktësisht një element. Mund të jetë kryefjala, një shprehje kohe, një vend ose një kundrinor: Ich, Morgen dhe Nach dem Kurs e mbushin secili plotësisht, edhe kur kanë disa fjalë.
• Inversioni: sapo fjalinë e hap diçka tjetër nga kryefjala, kryefjala kalon menjëherë pas foljes: Ich fahre morgen nach Berlin → Morgen fahre ich nach Berlin. Në pohim folja nuk e lë vendin 2; ndryshon vetëm ajo që qëndron para saj.
• Pyetja po-jo e vë foljen në vendin 1, me kryefjalën menjëherë pas: Fährst du nach Hamburg? Shqip pyetet me a ose me intonacion; gjermanisht pyetjen e bën renditja. Renditja e pohimit me intonacion ngritës (rritës) (Du kommst heute Abend mit?) është pyetje bisedore verifikuese, jo forma neutrale. Në pyetjen me fjalë pyetëse (W-Frage) fjala pyetëse zë vendin 1 dhe folja mbetet e dyta: Wann beginnt der Film?
• Korniza foljore (Verbklammer): me folje modale ose me folje me parashtesë të ndashme folja vjen në dy pjesë. Pjesa e zgjedhuar mbetet në vendin 2, paskajorja ose parashtesa e ndashme shkon krejt në fund: Ich muss heute lange arbeiten. Der Kurs fängt um neun Uhr an. Gjithçka tjetër rri midis dy pjesëve, në fushën e mesme (Mittelfeld). Shqip duhet të punoj i mban foljet bashkë, prandaj kjo ndarje është e re. Edhe Perfekti (≈ e kryera e të folurit) ndërton të njëjtën kornizë (kapitull më vete).
• Vendi 0: lidhëzat bashkërenditëse und, aber, oder, denn, sondern nuk zënë vendin 1. Fjalia pas tyre ka përsëri nevojë për një element para foljes: zakonisht kryefjalën, por mund të nxjerrësh në krye edhe diçka tjetër, dhe atëherë kryefjala shkon pas foljes (…, aber morgen fahre ich weg).

Jashtë kësaj faqeje mbeten fjalitë e nënrenditura me weil, dass, wenn (folja në fund) dhe rendi i plotësave brenda fushës së mesme – kapituj më vete.

Shembuj

• Ich fahre morgen nach Berlin. — Unë shkoj nesër në Berlin.
• Morgen fahre ich nach Berlin. — Nesër shkoj në Berlin.
• Nach dem Kurs trinken wir einen Kaffee. — Pas kursit pimë një kafe.
• Fährst du am Wochenende nach Hamburg? — A shkon në Hamburg në fundjavë?
• Kommst du heute Abend mit? — A vjen me ne sonte?
• Wann beginnt der Film? — Kur fillon filmi?
• Ich muss heute lange arbeiten. — Sot duhet të punoj deri vonë.
• Am Samstag wollen wir ins Kino gehen. — Të shtunën duam të shkojmë në kinema.
• Der Kurs fängt um neun Uhr an. — Kursi fillon në orën nëntë.
• Heute kann ich leider nicht kommen. — Fatkeqësisht sot nuk mund të vij.
• Ich lerne Deutsch, denn ich arbeite in Wien. — Mësoj gjermanisht, sepse punoj në Vjenë.

Tabela

denn qëndron në vendin 0 dhe nuk numërohet; vendi 1 duhet mbushur gjithsesi – këtu nga kryefjala, por mund të qëndrojë edhe një element tjetër.

Gabime të shpeshta

• ❌ Morgen ich fahre nach Berlin. → ✅ Morgen fahre ich nach Berlin. — para foljes së zgjedhuar mund të qëndrojë vetëm një element, prandaj kryefjala kalon pas saj.
• ❌ Ich muss arbeiten heute lange. → ✅ Ich muss heute lange arbeiten. — paskajorja e mbyll kornizën dhe duhet të jetë fjala e fundit.
• ❌ Ich aufstehe um sechs Uhr. → ✅ Ich stehe um sechs Uhr auf. — në fjalinë kryesore parashtesa e foljes së ndashme shkon në fund.
• ❌ Kommst heute Abend du mit? → ✅ Kommst du heute Abend mit? — në pyetjen po-jo kryefjala qëndron menjëherë pas foljes së zgjedhuar, para çdo informacioni tjetër.
• ❌ Ich lerne Deutsch, denn arbeite ich in Wien. → ✅ Ich lerne Deutsch, denn ich arbeite in Wien. — denn qëndron në vendin 0 dhe nuk e mbush vendin 1, prandaj folja ka ende nevojë për një element para saj.