sein, haben dhe möchten në gjermanisht: format e kohës së tashme dhe kur përdoret secila

Rregulla

sein (jam), haben (kam) dhe möchten (do të doja) mbajnë pothuajse çdo bisedë të fillestarit, dhe që të treja janë të parregullta – prandaj mësoji si një grup, jo një nga një.

sein tregon kush, si ose ku është dikush: identitetin, prejardhjen, profesionin, moshën, një gjendje, një vend. Si shqip jam, edhe sein nuk mund të mungojë në fjali. Pas sein profesioni ose kombësia nuk marrin nyjë: Ich bin Lehrerin – njësoj si shqip jam mësuese. Edhe mosha shprehet me sein, jo me haben, pikërisht si shqip jam 25 vjeç: Ich bin 25 Jahre alt. sein mohohet me nicht: Ich bin nicht müde.

haben tregon çfarë ka dikush – sende, familje, takime. Tri shprehje të ngulitura përputhen plotësisht me shqipen, edhe pse anglishtja këtu përdor «to be»: Hunger haben (kam uri), Durst haben (kam etje), Angst haben (kam frikë). Shprehje të tjera të ngulitura me haben janë Zeit haben, Lust haben, recht haben, Geburtstag haben. Sendi që ke është kundrinor në kallëzore (Akkusativ) dhe mohohet me kein: Ich habe kein Auto.

möchten shpreh një dëshirë të sjellshme. Në origjinë është Konjunktiv II i mögen – mënyra kushtore, si shqip do të doja – por në këtë nivel funksionon si folje më vete dhe ndjek modelin e foljeve modale: format e ich dhe er/sie/es janë të njëjta dhe nuk marrin -t, pra er möchte, jo er möchtet; -t-ja del vetëm te du möchtest dhe ihr möchtet. Nuk ka as paskajore, as kohë të shkuar të vetën: në fjalor e kërkon te mögen, për të shkuarën përdor wollte (ich möchtete nuk ekziston). Del në dy ndërtime:

• me kundrinor në kallëzore: Ich möchte einen Kaffee.
• me një folje të dytë, që mbetet paskajore në fund të fjalisë: Wir möchten heute ins Kino gehen. Kjo kornizë nga folja e zgjedhuar dhe paskajorja quhet kornizë foljore (Verbklammer). Shqip thua do të doja të shkoja, me të + lidhore menjëherë pas; gjermanishtja e vendos paskajoren pa asnjë pjesëz në fund.

Mos e ngatërro möchten me mögen: Ich mag Kaffee do të thotë se kafeja të pëlqen në përgjithësi; Ich möchte einen Kaffee – do të doja një kafe tani.

Format e së shkuarës war dhe hatte, si dhe haben e sein si folje ndihmëse të Perfektit (e kryera në të folur), vijnë në kapituj të mëvonshëm.

Shembuj

• Ich bin Lehrerin und komme aus Bremen. — Unë jam mësuese dhe vij nga Bremeni.
• Bist du heute müde? — A je i lodhur sot?
• Meine Schwester ist 25 Jahre alt. — Motra ime është 25 vjeç.
• Am Samstag sind wir zu Hause. — Të shtunën jemi në shtëpi.
• Habt ihr morgen Zeit? — A keni kohë nesër? (shumës)
• Sie hat einen Hund und zwei Katzen. — Ajo ka një qen dhe dy mace.
• Ich habe Hunger und Durst. — Kam uri dhe etje.
• Ich möchte einen Kaffee, bitte. — Do të doja një kafe, ju lutem.
• Möchten Sie noch etwas trinken? — A do të donit të pinit edhe diçka? (mirësjellje)
• Wir möchten am Wochenende nach Berlin fahren. — Do të donim të shkonim në Berlin në fundjavë.

Tabela

Gabime të shpeshta

• ❌ Ich bin Hunger. → ✅ Ich habe Hunger. — Hunger, Durst dhe Angst shkojnë me haben, si shqip kam uri; gabimi vjen shpesh nga anglishtja I am hungry.
• ❌ Du hast 20 Jahre. → ✅ Du bist 20 Jahre alt. — mosha shprehet me sein + (Jahre) alt, si shqip je 20 vjeç, kurrë me haben.
• ❌ Ihr sind aus Wien. → ✅ Ihr seid aus Wien. — forma e ihr te sein është seid; sind u përket wir dhe sie/Sie.
• ❌ Er möchtet einen Tee. → ✅ Er möchte einen Tee. — modeli modal: forma e er/sie/es nuk merr -t.
• ❌ Ich möchte nach Hause gehe. → ✅ Ich möchte nach Hause gehen. — folja e dytë mbetet paskajore në fund të fjalisë (Verbklammer), nuk zgjedhohet si lidhorja shqipe të shkoj.