Mạo từ xác định der, die, das trong tiếng Đức: giống, đuôi từ và cách

Quy tắc

Mỗi danh từ tiếng Đức thuộc một trong ba giống, và mạo từ xác định cho biết giống đó: der (giống đực), die (giống cái), das (giống trung). Số nhiều chỉ có một dạng: die. Giống gắn với từng danh từ chứ không suy ra từ nghĩa, nên học mỗi từ cùng mạo từ: der Tisch, die Lampe, das Fenster.

Tiếng Việt không có giống và mạo từ: loại từ «cái», «con», «quyển» chỉ loại sự vật, còn mạo từ tiếng Đức báo giống, cách và số.

Ở A1, đuôi từ giúp đoán giống:

• der — danh từ chỉ người làm việc tạo từ động từ bằng -er, các đuôi -ling, -ismus, -or, -ant, và các nhóm ngày, tháng, mùa, phương hướng, mưa, tuyết, gió: der Fahrer, der Lehrer, der Lehrling, der Kapitalismus, der Motor, der Montag, der Sommer, der Regen. Riêng đuôi -er không quyết định giống: das Fenster, das Zimmer, die Mutter, die Butter.
• die — các hậu tố -ung, -heit, -keit, -schaft, -tion, -ei, -ie, -ik và phần lớn danh từ tận cùng bằng -e: die Zeitung, die Freiheit, die Möglichkeit, die Nation, die Musik, die Lampe. Ngoại lệ có hệ thống của -e: danh từ giống đực yếu (der Junge, der Kollege, der Name) và das Auge, das Ende.
• das — đuôi -chen, -lein, -ment, -um và -ma gốc Hy Lạp, cùng động từ nguyên mẫu dùng làm danh từ và tên màu: das Mädchen, das Instrument, das Datum, das Thema, das Essen, das Blau. (die Firma gốc Ý, không thuộc nhóm này.)

Đuôi mạnh hơn nghĩa: das Mädchen là giống trung vì có -chen.

Mạo từ còn cho biết cách (cách ngữ pháp). Ở Akkusativ (đối cách) chỉ giống đực đổi: der → den. Ở Dativ (tặng cách) và Genitiv (sở hữu cách) cả ba giống đổi, và ở Dativ số nhiều danh từ thêm -n (den Kindern), trừ khi số nhiều đã tận cùng bằng -n hoặc -s.

Mạo từ thường nhập vào giới từ đứng trước: an dem → am, in dem → im, zu dem → zum, zu der → zur, bei dem → beim, von dem → vom, in das → ins, an das → ans.

Tiếng Đức còn cần mạo từ ở những chỗ người Việt dễ quên: ngày, tháng, mùa, bộ phận cơ thể, danh từ trừu tượng và một số tên nước (die Schweiz, die Türkei, der Iran).

Ví dụ

• Der Lehrer erklärt die Regel. — Thầy giáo giải thích quy tắc. (der: giống đực)
• Die Zeitung kostet zwei Euro. — Tờ báo giá hai euro. (die: giống cái)
• Das Mädchen wohnt in Köln. — Cô bé sống ở Köln. (das: giống trung)
• Die Kinder warten auf den Bus. — Bọn trẻ đang đợi xe buýt. (die: số nhiều)
• Ich sehe den Mann jeden Morgen. — Sáng nào tôi cũng thấy người đàn ông ấy. (den: Akkusativ)
• Wir helfen dem Kind bei den Hausaufgaben. — Chúng tôi giúp đứa trẻ làm bài tập về nhà. (dem: Dativ)
• Das Fahrrad des Lehrers steht vor der Schule. — Xe đạp của thầy giáo dựng trước cổng trường. (des: Genitiv)
• Am Montag beginnt der Kurs. — Khóa học bắt đầu vào thứ Hai. (am = an dem)
• Ich wasche mir die Hände. — Tôi rửa tay. (vẫn cần mạo từ)

Bảng

Lỗi thường gặp

• ❌ Die Mädchen ist nett. → ✅ Das Mädchen ist nett. — đuôi giảm nhẹ -chen, -lein tạo danh từ giống trung; giống ngữ pháp khác giới tính tự nhiên.
• ❌ Der Zeitung ist neu. → ✅ Die Zeitung ist neu. — hậu tố -ung luôn tạo danh từ giống cái (der Sprung, der Schwung là từ gốc, không phải từ phái sinh).
• ❌ Ich sehe der Mann. → ✅ Ich sehe den Mann. — chỉ giống đực đổi mạo từ ở Akkusativ (der → den).
• ❌ Ich fahre mit die Bahn. → ✅ Ich fahre mit der Bahn. — mit đi với Dativ, nên die thành der.
• ❌ Der Kinder spielen draußen. → ✅ Die Kinder spielen draußen. — ở số nhiều, mọi giống đều dùng die làm chủ ngữ.