Đại từ chỉ định tiếng Đức: dieser, der/die/das, jener

Quy tắc

Từ chỉ định dùng để chỉ vào một sự vật: tách một thứ ra khỏi nhiều thứ, hoặc nhắc lại điều vừa nói. Tiếng Đức có hai cách thông dụng — dieser đứng trước danh từ, và der/die/das nhấn giọng thay cho danh từ.

Tiếng Việt đặt «này», «đó», «kia» sau danh từ và không đổi dạng («chuyến tàu này»). Tiếng Đức ngược lại: dieser đứng trước danh từ và đổi đuôi theo giống, số và cách.

dieser, diese, dieses nhận đúng đuôi của mạo từ xác định: der Zug → dieser Zug, das Auto → dieses Auto, mit dem Kollegen → mit diesem Kollegen. Nó dùng cho cả «này» lẫn «đó»; khoảng cách thêm bằng hier, da, dort (dieser Mantel hier). Ở tặng cách (Dativ) số nhiều, danh từ vẫn thêm -n: mit diesen Leuten.

der, die, das cũng đứng một mình làm đại từ. Nó được nhấn giọng, thường đứng đầu câu và hay gặp trong văn nói: Kennst du seinen Bruder? Den habe ich noch nie gesehen. Dạng của nó là dạng mạo từ với hai khác biệt: Dativ số nhiều denen, sở hữu cách (Genitiv) dessen / deren. Dùng dessen/deren thay cho sein/ihr khi người sở hữu phải rõ ràng: Paul und dessen Bruder là anh trai của Paul.

Khi giới thiệu hay xác định, das không biến đổi: Das ist meine Kollegin. Das sind meine Eltern. (Diese ist … không sai, nhưng là chọn một trong nhiều người; giới thiệu đơn thuần thì dùng Das ist ….) Văn phong trang trọng còn có dạng ngắn dies.

jener, jene, jenes có cùng đuôi với dieser nhưng hiếm gặp khi nói: nó thuộc văn bản trang trọng, văn chương, cặp dieser … jener (cái sau … cái trước) và cụm chỉ thời gian. Khi nói, người Đức dùng der da hoặc der dort.

derselbe («cùng một») và derjenige («người/cái mà …») viết liền một từ: phần mạo từ biến đổi như der, phần sau nhận -e hoặc -en — denselben, demselben, desselben. Chỉ viết tách sau giới từ đã ghép với mạo từ: im selben Haus, am selben Tag.

Ví dụ

• Dieser Zug fährt nach Köln. — Chuyến tàu này đi Köln.
• Ich nehme diese Jacke. — Tôi lấy cái áo khoác này.
• Mit diesem Kollegen arbeite ich gern zusammen. — Tôi thích làm việc với đồng nghiệp này.
• Kennst du seinen Bruder? Den habe ich noch nie gesehen. — Bạn có biết anh trai của anh ấy không? Người đó tôi chưa gặp bao giờ.
• Ich habe Frau Berger gefragt. Die wusste auch nichts. — Tôi đã hỏi bà Berger. Bà ấy cũng không biết gì.
• Meine Nachbarn sind sehr nett. Denen habe ich meine Schlüssel gegeben. — Hàng xóm của tôi rất tốt. Tôi đã gửi chìa khóa cho họ.
• Ich habe Paul und dessen Bruder eingeladen. — Tôi đã mời Paul và anh trai của Paul.
• Das ist meine Kollegin Frau Berger. — Đây là đồng nghiệp của tôi, bà Berger.
• In jenen Jahren gab es noch kein Internet. — Những năm ấy chưa có Internet.
• Wir wohnen immer noch in derselben Wohnung. — Chúng tôi vẫn sống trong cùng căn hộ đó.
• Diejenigen, die schon bezahlt haben, können hineingehen. — Những ai đã trả tiền thì có thể vào.

Bảng

dieser trước danh từ (jener nhận đuôi giống hệt):

der/die/das đứng một mình:

derselbe (derjenige biến đổi y hệt: derjenige, denjenigen, demjenigen …):

Lỗi thường gặp

• ❌ Diese Zug fährt nach Köln. → ✅ Dieser Zug fährt nach Köln. — dieser mượn đuôi của mạo từ xác định: der Zug → dieser Zug.
• ❌ Ich fahre mit diese Bahn. → ✅ Ich fahre mit dieser Bahn. — mit đòi Dativ, và mạo từ giống cái ở Dativ là der, nên thành dieser.
• ❌ Meine Nachbarn sind sehr nett. Den habe ich meine Schlüssel gegeben. → ✅ … Denen habe ich meine Schlüssel gegeben. — đứng một mình thì Dativ số nhiều là denen; den chỉ đứng trước danh từ.
• ❌ Ich habe Paul und deren Bruder eingeladen. → ✅ Ich habe Paul und dessen Bruder eingeladen. — dessen chỉ về giống đực hoặc giống trung số ít, deren về giống cái số ít hoặc số nhiều.
• ❌ Wir wohnen immer noch in der selben Wohnung. → ✅ Wir wohnen immer noch in derselben Wohnung. — derselbe viết liền; chỉ tách sau giới từ đã ghép với mạo từ (im selben Haus).