Trạng từ chỉ nơi chốn tiếng Đức (Lokaladverbien): wo, wohin, woher và hin/her

Quy tắc

Trạng từ chỉ nơi chốn (Lokaladverbien) là những từ không biến đổi cho biết một vật ở đâu, đi đến đâu hoặc từ đâu đến — cùng vài cụm cố định với nach, von và zu (nach oben, von dort, zu Hause). Chúng không có mạo từ và không đòi cách: khác với giới từ chỉ nơi chốn, hier, dort hay oben không bao giờ đổi dạng.

Tiếng Đức sắp xếp chúng theo ba từ để hỏi:

• Wo? — vị trí: hier, da, dort, drüben, oben, unten, vorn(e), hinten, links, rechts, drinnen, draußen, überall, nirgendwo.
• Wohin? — hướng đi tới: hierher, dahin, dorthin, nach oben, nach unten, nach links, nach rechts, geradeaus, weg, cùng các cặp hinein/herein, hinaus/heraus, hinauf/herauf, hinunter/herunter, hinüber/herüber.
• Woher? — nơi xuất phát: von hier, von da (daher), von dort (dorther), von oben, von unten, von links, von rechts, von draußen, von drüben.

hier, da và dort nhận đuôi -hin và -her, với hai vai trò khác nhau: -hin cho dạng wohin? (dahin, dorthin; riêng hier có dạng wohin? là hierher), còn daher và dorther trả lời woher? Các từ như oben, unten, links, rechts, drinnen, draußen dùng giới từ: hướng đi là nach + trạng từ (nach oben, nach links — obenhin không có nghĩa «lên trên»), nơi xuất phát là von + trạng từ (von oben, von links).

hin và her thể hiện góc nhìn của người nói: hin hướng ra xa người nói, her hướng về phía người nói. Vì vậy có các cặp hinein/herein, hinaus/heraus, hinauf/herauf, hinunter/herunter, hinüber/herüber. Ở trong phòng thì nói Komm herein!, ở ngoài cùng người kia thì nói Geh hinein!

Bẫy với người Việt: «vào, ra, lên, xuống» là động từ chỉ hướng, không buộc cho biết người nói đứng đâu; dạng đầy đủ của tiếng Đức thì buộc chọn hin- hoặc her-.

Trong văn nói, các dạng rút gọn rein, raus, rauf, runter, rüber thay cho cả hai dãy (Komm rein!); đó là khẩu ngữ (umgangssprachlich) — khi viết hãy dùng dạng đầy đủ.

hin và her cũng là tiền tố tách được của động từ chuyển động: hingehen, herkommen, hereinkommen, ví dụ Ich gehe morgen hin. Văn nói cũng tách từ để hỏi: Wo gehst du hin? bên cạnh dạng chuẩn Wohin gehst du?

Cần thuộc: zu Hause trả lời wo?, nach Hause trả lời wohin?, von zu Hause trả lời woher?

Ví dụ

• Hier ist es sehr ruhig, dort hinten ist es laut. — Ở đây rất yên tĩnh, còn phía sau đằng kia thì ồn ào.
• Stell die Tasche bitte dorthin. — Bạn để cái túi ra chỗ kia nhé.
• Die Kinder spielen draußen, die Katze schläft drinnen. — Bọn trẻ chơi ở ngoài, con mèo ngủ ở trong nhà.
• Komm bitte herein, es regnet! — Bạn vào đây đi, trời đang mưa!
• Ich gehe kurz hinaus und bin gleich wieder da. — Tôi ra ngoài một lát rồi quay lại ngay.
• Der Aufzug ist kaputt, wir müssen zu Fuß nach oben. — Thang máy hỏng rồi, chúng ta phải đi bộ lên trên.
• Von oben sieht man den ganzen See. — Từ trên cao người ta nhìn thấy cả hồ.
• Wo willst du eigentlich hin? (khẩu ngữ; dạng chuẩn: Wohin willst du?) — Bạn định đi đâu vậy?
• Nach der Arbeit fahre ich nach Hause und bleibe den Abend zu Hause. — Tan làm tôi về nhà và ở nhà cả tối.
• Meine Kollegin wohnt drüben, sie kommt jeden Morgen von dort zu Fuß. — Đồng nghiệp nữ của tôi sống ở bên kia, sáng nào cô ấy cũng đi bộ từ đó sang.

Bảng

Lỗi thường gặp

• ❌ Komm bitte hier! → ✅ Komm bitte hierher! — hier trả lời wo?; chuyển động về phía người nói cần dạng -her.
• ❌ Wo gehst du? → ✅ Wohin gehst du? — chuyển động thì hỏi wohin?; wo? chỉ hỏi vị trí. Tiếng Việt dùng chung chữ «đâu» cho cả hai.
• ❌ Ich komme von dorthin. → ✅ Ich komme von dort. — nơi xuất phát = von + dạng wo? (hoặc dorther), không dùng dạng -hin.
• ❌ Kommen Sie bitte hinein! (người nói đang ở bên trong) → ✅ Kommen Sie bitte herein! — her- = về phía người nói, hin- = ra xa người nói.
• ❌ Ich bin nach Hause. → ✅ Ich bin zu Hause. — nach Hause là hướng đi (wohin?), zu Hause là vị trí (wo?).