Định ngữ phân từ trong tiếng Đức: Partizip I, Partizip II và zu + Partizip I

Quy tắc

Định ngữ phân từ (Partizipialattribut) là phân từ dùng như tính từ, đứng trước danh từ và mang đuôi tính từ. Nó thay một mệnh đề quan hệ: das lachende Kind = das Kind, das lacht.

Ba dạng, bốn cách hiểu:

• Partizip I (nguyên mẫu + -d): chủ động, cùng lúc với động từ chính — das lachende Kind.
• Partizip II của ngoại động từ: bị động, đã xong — das reparierte Auto.
• Partizip II của nội động từ chỉ sự đến nơi hoặc đổi trạng thái, chia Perfekt với sein (ankommen, einschlafen, eintreffen, vergehen, wachsen): chủ động, đã xong — der angekommene Zug. Nội động từ chia với haben (schlafen, arbeiten, lachen, warten) không có định ngữ này: das schlafende Kind, không phải das geschlafene Kind.
• zu + Partizip I (Gerundivum): bị động + phải hoặc có thể: die zu erledigenden Aufgaben = die Aufgaben, die erledigt werden müssen (hoặc können). Chỉ dùng với ngoại động từ; ở động từ có tiền tố tách được, zu chen vào giữa (die abzugebenden Formulare); phủ định đứng trước (die nicht zu lösenden Probleme).

Phân từ biến cách y như tính từ: đuôi yếu sau der/die/das, hỗn hợp sau nhóm ein, mạnh khi không có mạo từ (frisch gestrichene Wände). Trước danh từ nó luôn có đuôi; phân từ không đuôi (Laut lachend kam er herein) không phải định ngữ.

Định ngữ mở rộng: tân ngữ và trạng ngữ của phân từ đứng giữa: mạo từ → tân ngữ, trạng ngữ → phân từ + đuôi → danh từ. Tiếng Việt giúp về mặt nghĩa: «đang» ≈ Partizip I, «được» ≈ Partizip II của ngoại động từ, «vừa / đã» ≈ nhóm sein (chuyến tàu vừa đến). Bẫy là vị trí: tiếng Việt đặt phần bổ nghĩa sau danh từ, tiếng Đức dồn cả chuỗi lên trước.

Cách đọc: lấy mạo từ + danh từ sau phân từ, thêm đại từ quan hệ, đưa phần ở giữa vào mệnh đề với dạng động từ theo loại phân từ — Partizip I: chủ động, cùng lúc; Partizip II: bị động (wurde / ist … worden), riêng nhóm sein chủ động ở Perfekt (có von … thì viết chủ động được); zu + Partizip I: werden müssen / können. Die von meinem Vater … gekauften Bücher → die Bücher, die mein Vater … gekauft hat.

Định ngữ một từ dùng ở mọi văn phong; định ngữ mở rộng thuộc văn viết trang trọng. Khi nói hoặc khi chuỗi quá dài, hãy dùng mệnh đề quan hệ.

Ví dụ

• Das lachende Kind rannte über den Hof. — Đứa trẻ đang cười chạy qua sân.
• Das reparierte Auto steht wieder vor der Tür. — Chiếc ô tô đã được sửa giờ lại đỗ trước cửa.
• Der gerade angekommene Zug ist aus Wien. — Chuyến tàu vừa đến là tàu từ Viên.
• Die zu erledigenden Aufgaben stehen auf der Liste. — Những việc cần làm có trong danh sách.
• Die bis Freitag abzugebenden Formulare liegen im Sekretariat. — Các mẫu đơn phải nộp chậm nhất vào thứ Sáu hiện đang để ở phòng thư ký.
• Die von meinem Vater vor zwei Jahren gekauften Bücher stehen noch im Regal. — Những cuốn sách được bố tôi mua hai năm trước vẫn còn trên giá.
• Die im Labor arbeitenden Studentinnen tragen Schutzbrillen. — Các nữ sinh viên đang làm trong phòng thí nghiệm đeo kính bảo hộ.
• Ein von allen Teilnehmern unterschriebenes Protokoll geht an die Behörde. — Một biên bản được mọi người tham dự ký sẽ được gửi tới cơ quan chức năng.

Bảng

Lỗi thường gặp

• ❌ das lachend Kind → ✅ das lachende Kind — trước danh từ, phân từ là tính từ, phải có đuôi.
• ❌ das reparierende Auto → ✅ das reparierte Auto — Partizip I là chủ động (như thể xe sửa thứ khác); xe được sửa nên dùng Partizip II.
• ❌ das geschlafene Kind → ✅ das schlafende Kind — schlafen là nội động từ chia với haben, không có định ngữ Partizip II.
• ❌ die erledigenden Aufgaben → ✅ die zu erledigenden Aufgaben — chỉ zu + Partizip I mang nghĩa «phải được làm»; thiếu zu thì nhiệm vụ tự làm việc.
• ❌ die gekauften von meinem Vater Bücher → ✅ die von meinem Vater gekauften Bücher — mọi thứ thuộc về phân từ đứng giữa mạo từ và phân từ, không đứng sau như tiếng Việt.