Μετοχικοί προσδιορισμοί στα γερμανικά: Partizip I, Partizip II και zu + Partizip I

Κανόνας

Ο μετοχικός προσδιορισμός (Partizipialattribut) είναι μια μετοχή που λειτουργεί ως επίθετο μπροστά από το ουσιαστικό, ανάμεσα στο άρθρο και στο ουσιαστικό, με κανονική κατάληξη επιθέτου. Συμπυκνώνει μια αναφορική πρόταση σε μία λέξη: das lachende Kind = das Kind, das lacht («το παιδί που γελάει»).

Τρεις τύποι, τέσσερις σημασίες:

• Partizip I (μετοχή ενεστώτα: απαρέμφατο + -d): ενεργητική σημασία, ταυτόχρονη με το ρήμα της κύριας πρότασης — das lachende Kind. Τεστ: ποιος το κάνει;
• Partizip II μεταβατικού ρήματος (μετοχή παρακειμένου): παθητική και ολοκληρωμένη — das reparierte Auto, όπως το ελληνικό «το επισκευασμένο αυτοκίνητο». Τεστ: τι έγινε σε αυτό;
• Partizip II αμετάβατου ρήματος άφιξης ή αλλαγής κατάστασης που σχηματίζει τον Perfekt με sein (ankommen, einschlafen, eintreffen, vergehen, wachsen): ενεργητική και ολοκληρωμένη — der angekommene Zug. Τα αμετάβατα με haben — schlafen, arbeiten, lachen, warten — δε δίνουν τέτοιο προσδιορισμό: μόνο das schlafende Kind, όχι das geschlafene Kind.
• zu + Partizip I (Gerundivum): παθητική σημασία με αναγκαιότητα ή δυνατότητα — die zu erledigenden Aufgaben = die Aufgaben, die erledigt werden müssen (ή können). Μόνο από μεταβατικά ρήματα. Τεστ: τι πρέπει / μπορεί να γίνει με αυτό; Στα χωριζόμενα ρήματα το zu μπαίνει μέσα στη λέξη (die abzugebenden Formulare)· η άρνηση μπαίνει μπροστά (die nicht zu lösenden Probleme).

Η μετοχή κλίνεται ακριβώς σαν επίθετο: ασθενείς καταλήξεις μετά από der/die/das, μικτές μετά από λέξεις τύπου ein, ισχυρές χωρίς άρθρο. Μπροστά από ουσιαστικό έχει πάντα κατάληξη· χωρίς κατάληξη δεν είναι προσδιορισμός αλλά ελεύθερη μετοχή μέσα στην πρόταση (Laut lachend kam er herein).

Εκτεταμένος μετοχικός προσδιορισμός (erweitertes Partizipialattribut): η μετοχή κρατά τα δικά της συμπληρώματα και προσδιορισμούς, και όλα μπαίνουν ανάμεσα στο άρθρο και στη μετοχή: άρθρο → συμπληρώματα και προσδιορισμοί → μετοχή + κατάληξη → ουσιαστικό. Για να τον διαβάσεις, πάρε το άρθρο και το ουσιαστικό μετά τη μετοχή, πρόσθεσε αναφορική αντωνυμία και ξαναχτίσε το ρήμα από τον τύπο της μετοχής (Partizip I → ενεργητική, ίδιος χρόνος· Partizip II μεταβατικού → παθητική· ρήμα με sein → ενεργητικός Perfekt· zu + Partizip I → werden müssen / können): die von meinem Vater vor zwei Jahren gekauften Bücher → die Bücher, die mein Vater vor zwei Jahren gekauft hat.

Ο μονολεκτικός προσδιορισμός είναι καθημερινός. Ο εκτεταμένος είναι πιο πυκνός και ανήκει στον γραπτό, επίσημο λόγο — επιστημονικό, τεχνικό, νομικό, δημοσιογραφικό. Τα ελληνικά βάζουν το ίδιο υλικό συνήθως μετά το ουσιαστικό ή σε πρόταση με «που» («τα βιβλία που αγόρασε ο πατέρας μου»)· τα γερμανικά το μαζεύουν μπροστά του. Στον προφορικό λόγο, ή όταν ο προσδιορισμός μακραίνει, προτίμησε αναφορική πρόταση.

Παραδείγματα

• Das lachende Kind rannte über den Hof. — Το παιδί που γελούσε διέσχισε τρέχοντας την αυλή.
• Das reparierte Auto steht wieder vor der Tür. — Το επισκευασμένο αυτοκίνητο είναι πάλι μπροστά στην πόρτα.
• Der gerade angekommene Zug ist aus Wien. — Το τρένο που μόλις έφτασε έρχεται από τη Βιέννη.
• Die zu erledigenden Aufgaben stehen auf der Liste. — Οι εργασίες που πρέπει να γίνουν είναι στη λίστα.
• Die bis Freitag abzugebenden Formulare liegen im Sekretariat. — Τα έντυπα που πρέπει να παραδοθούν ως την Παρασκευή βρίσκονται στη γραμματεία.
• Die von meinem Vater vor zwei Jahren gekauften Bücher stehen noch im Regal. — Τα βιβλία που αγόρασε ο πατέρας μου πριν από δύο χρόνια είναι ακόμα στο ράφι.
• Die im Labor arbeitenden Studentinnen tragen Schutzbrillen. — Οι φοιτήτριες που δουλεύουν στο εργαστήριο φορούν προστατευτικά γυαλιά.
• Ein von allen Teilnehmern unterschriebenes Protokoll geht an die Behörde. — Ένα πρακτικό υπογεγραμμένο από όλους τους συμμετέχοντες πηγαίνει στην αρμόδια υπηρεσία.

Πίνακας

Συχνά λάθη

• ❌ das lachend Kind → ✅ das lachende Kind — μπροστά από ουσιαστικό η μετοχή λειτουργεί ως επίθετο και παίρνει κατάληξη.
• ❌ das reparierende Auto → ✅ das reparierte Auto — το Partizip I είναι ενεργητικό: θα ήταν ένα αυτοκίνητο που επισκευάζει κάτι· το αυτοκίνητο επισκευάζεται, άρα Partizip II.
• ❌ das geschlafene Kind → ✅ das schlafende Kind — το schlafen είναι αμετάβατο και σχηματίζει Perfekt με haben, άρα δεν έχει μετοχικό προσδιορισμό με Partizip II.
• ❌ die erledigenden Aufgaben → ✅ die zu erledigenden Aufgaben — μόνο το zu + Partizip I δίνει την παθητική σημασία «πρέπει να γίνουν»· χωρίς zu οι εργασίες θα έκαναν οι ίδιες τη δουλειά.
• ❌ die gekauften von meinem Vater Bücher → ✅ die von meinem Vater gekauften Bücher — ό,τι ανήκει στη μετοχή μπαίνει ανάμεσα στο άρθρο και στη μετοχή.