Zaimki przysłowne da(r)- i wo(r)-: darauf, damit, worauf, womit

Reguła

Mówiąc o rzeczach i sytuacjach, niemiecki nie łączy przyimka z zaimkiem osobowym. Obie części zrastają się w jedno słowo: da(r)- + przyimek odsyła wstecz (darauf, damit, davon), a wo(r)- + przyimek o to pyta (worauf, womit, wovon). Przy osobach nic się nie zrasta — przyimek zostaje, a zaimek jest odmieniany (auf ihn, mit ihr, von ihm).

• Budowa. Litera -r- pojawia się wtedy, gdy przyimek zaczyna się od samogłoski — an, auf, aus, in, über, um, unter → daran, darauf, daraus, darin, darüber, darum, darunter, tak samo woran, worauf, woraus, worin, worüber, worum, worunter. Pozostałe (bei, für, gegen, mit, nach, von, vor, zu) dołącza się wprost: dabei, dafür, damit, davon, dazu.
• Rzecz czy osoba? Ich warte auf den Bus → Ich warte darauf. Ale: Ich warte auf meinen Bruder → Ich warte auf ihn.
• wo(r)- w pytaniach — wprost i w pytaniu zależnym: Womit kann ich Ihnen helfen? – Weißt du, worum es in dem Film geht?
• wo(r)- jako zaimek względny po całym zdaniu albo po das, etwas, nichts, alles, vieles: Sie hat mir sofort geholfen, wofür ich sehr dankbar bin. Po konkretnym rzeczowniku standard woli przyimek z zaimkiem względnym (das Thema, über das wir gesprochen haben); forma z wo- brzmi tam staroświecko.
• da(r)- jako zapowiednik. Przy czasownikach ze stałym przyimkiem wskazuje też do przodu — na zdanie z dass albo na bezokolicznik z zu: Ich freue mich darauf, dass du kommst. / Ich denke daran, ein Jahr im Ausland zu studieren. Przy warten auf jest obowiązkowa: Wir warten darauf, dass der Regen aufhört.

Forma z da- stoi na pierwszej pozycji (Davon weiß ich nichts.) albo w środku zdania (Ich weiß nichts davon.); forma z wo- otwiera pytanie lub zdanie podrzędne. W swobodnej mowie, głównie na północy Niemiec, całość bywa rozdzielana: Da weiß ich nichts von. — w mowie zwyczajne, nie w piśmie.

ohne i außer takich form nie tworzą — używa się tam zaimka wskazującego (ohne das, außer diesem). A darum ma też drugie, przyczynowe znaczenie (= deshalb), należące do konektorów.

Przykłady

• Worauf wartest du? – Auf den Bus. — Na co czekasz? – Na autobus.
• Ich warte schon zehn Minuten darauf. — Czekam na to już dziesięć minut.
• Auf wen wartest du? – Ich warte auf ihn. — Na kogo czekasz? – Czekam na niego.
• Womit kann ich Ihnen helfen? — W czym mogę pomóc?
• Wir haben lange darüber diskutiert. — Długo o tym dyskutowaliśmy.
• Ich freue mich darauf, dass du am Wochenende kommst. — Cieszę się na to, że przyjedziesz w weekend.
• Ich denke daran, ein Jahr im Ausland zu studieren. — Myślę o tym, żeby przez rok studiować za granicą.
• Davon weiß ich leider nichts. — Niestety nic o tym nie wiem.
• Sie hat mir sofort geholfen, wofür ich sehr dankbar bin. — Od razu mi pomogła, za co jestem bardzo wdzięczny.
• Weißt du, worum es in dem Film geht? — Wiesz, o co chodzi w tym filmie?
• Da weiß ich nichts von. — Nic o tym nie wiem. (forma potoczna, rozdzielona; w piśmie: Davon weiß ich nichts.)

Tabela

Typowe błędy

• ❌ Ich warte auf es. → ✅ Ich warte darauf. — Wobec rzeczy obie części zrastają się w formę z da(r)-.
• ❌ Wo ist Anna? Ich warte darauf. → ✅ Wo ist Anna? Ich warte auf sie. — Anna jest osobą, a te formy dotyczą tylko rzeczy i sytuacji.
• ❌ Woauf wartest du? → ✅ Worauf wartest du? — Przed samogłoską przyimka auf dochodzi -r- (tak samo woran, worüber, worum).
• ❌ Wir warten, dass der Regen aufhört. → ✅ Wir warten darauf, dass der Regen aufhört. — warten auf zachowuje przyimek jako zapowiednik przed zdaniem z dass; przed bezokolicznikiem z zu tak samo.
• ❌ Warum geht es in dem Buch? (gemeint: der Inhalt) → ✅ Worum geht es in dem Buch? — worum pyta o treść, a warum o przyczynę; samo zdanie z ❌ jest poprawnym pytaniem o powód.

Powiązane tematy

Form tych potrzebujemy najczęściej przy czasownikach ze stałym przyimkiem; formy z wo- należą do pytań szczegółowych, a formy dla osób (auf ihn, mit ihr) do zaimków osobowych.