Czasowniki z przyimkami: warten auf, denken an, Angst haben vor
Przyimek należy do czasownika i narzuca przypadek: warten auf + biernik, teilnehmen an + celownik. Ucz się wszystkich trzech elementów naraz.
Reguła
Przy wielu niemieckich czasownikach przyimek nie jest kwestią wyboru — należy do czasownika, tak jak rodzajnik do rzeczownika, a czasownik narzuca przy tym również przypadek. Jednostka do nauki ma więc trzy części: czasownik + przyimek + przypadek, na przykład warten auf + biernik.
Wynikają z tego dwie rzeczy:
- Przyimek jest stały. warten wymaga auf, denken wymaga an, träumen wymaga von. Odpowiedniki polskie bywają zbieżne (czekać na = warten auf), ale równie często się rozjeżdżają (myśleć o = denken an).
- Przypadek też jest stały. Przy an, auf, über, vor i in nie działa tutaj reguła przyimków zmiennych (wo? – celownik, wohin? – biernik); obowiązuje ona tylko w ich użyciu lokalnym. Ten sam przyimek może przy różnych czasownikach rządzić różnymi przypadkami: denken an + biernik, ale teilnehmen an + celownik.
Przy kilku czasownikach przyimek zmienia znaczenie. sich freuen auf + biernik dotyczy tego, co dopiero nadejdzie; sich freuen über + biernik jest reakcją na coś, co się stało albo właśnie ma miejsce (über das schöne Wetter). sprechen über nazywa temat, a sprechen mit + celownik osobę.
Pytanie i odpowiedź. O rzecz pytamy formą wo(r)- + przyimek (worauf, worüber, woran, wovon, womit — litera -r- pojawia się przed samogłoską), a odsyłamy do niej formą da(r)- + przyimek: darauf, darüber, daran, davon, damit. Worauf wartest du? – Darauf. Przy osobie przyimek zostaje, a odmienia się zaimek: Auf wen wartest du? – Auf dich. Do osób tych złożeń nie używamy.
Przed zdaniem z dass i przed bezokolicznikiem z zu przyimek wraca w postaci złożenia z da(r)-: Wir warten darauf, dass der Regen aufhört. / Ich freue mich darauf, dich zu sehen (przy tym samym podmiocie). Przy wielu z tych czasowników złożenie jest fakultatywne — Ich freue mich, dass du kommst też jest poprawne — ale przy warten auf musi wystąpić. Wiele z tych czasowników jest też zwrotnych: sich ärgern, sich kümmern, sich verlassen.
Przykłady
- Ich warte schon eine halbe Stunde auf den Bus. — Czekam na autobus już pół godziny.
- Wir freuen uns auf die Ferien. — Cieszymy się na wakacje.
- Meine Schwester interessiert sich für Politik. — Moja siostra interesuje się polityką.
- Denkst du noch oft an deine Schulzeit? — Czy myślisz jeszcze często o czasach szkolnych?
- Viele Kollegen nehmen am Seminar teil. — Wielu współpracowników bierze udział w seminarium.
- Sie ärgert sich über den Lärm im Treppenhaus. — Ona złości się na hałas na klatce schodowej.
- Mein Sohn hat Angst vor großen Hunden. — Mój syn boi się dużych psów.
- Kümmerst du dich bitte um die Tickets? — Zajmiesz się, proszę, biletami?
- Worauf wartest du? – Darauf, dass der Regen aufhört. — Na co czekasz? – Aż przestanie padać.
- Ich verlasse mich auf dich. — Liczę na ciebie.
Tabela
Stały przyimek z biernikiem:
| Czasownik + przyimek | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| warten auf + biernik | czekać na | Ich warte auf den Bus. |
| sich freuen auf + biernik | cieszyć się na (coś przyszłego) | Ich freue mich auf das Wochenende. |
| sich freuen über + biernik | cieszyć się z (czegoś, co się stało lub trwa) | Ich freue mich über dein Geschenk. |
| sich ärgern über + biernik | złościć się na | Er ärgert sich über den Lärm. |
| sprechen über + biernik | mówić o (temacie) | Wir sprechen über das Projekt. |
| denken an + biernik | myśleć o | Ich denke an dich. |
| sich erinnern an + biernik | pamiętać o, przypominać sobie | Erinnerst du dich an Frau Weber? |
| glauben an + biernik | wierzyć w | Sie glaubt an ihren Erfolg. |
| sich interessieren für + biernik | interesować się | Ich interessiere mich für Musik. |
| sich bedanken für + biernik | dziękować za | Ich bedanke mich für die Hilfe. |
| sich kümmern um + biernik | zajmować się, troszczyć się o | Er kümmert sich um den Garten. |
| bitten um + biernik | prosić o | Ich bitte dich um Hilfe. |
| sich verlassen auf + biernik | polegać na | Du kannst dich auf mich verlassen. |
| sich vorbereiten auf + biernik | przygotowywać się do | Wir bereiten uns auf die Prüfung vor. |
Stały przyimek z celownikiem:
| Czasownik + przyimek | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| teilnehmen an + celownik | brać udział w | Ich nehme am Kurs teil. |
| Angst haben vor + celownik | bać się | Sie hat Angst vor der Prüfung. |
| träumen von + celownik | marzyć o, śnić o | Er träumt von einem Haus. |
| abhängen von + celownik | zależeć od | Das hängt vom Wetter ab. |
| gehören zu + celownik | należeć do (grupy), być częścią | Das gehört zu meinen Aufgaben. |
| anfangen mit + celownik | zaczynać od | Wir fangen mit der Übung an. |
| sprechen mit + celownik | rozmawiać z (osobą) | Ich spreche mit dem Chef. |
| sich beschäftigen mit + celownik | zajmować się (czymś) | Sie beschäftigt sich mit Statistik. |
Typowe błędy
- ❌ Ich warte für den Bus. → ✅ Ich warte auf den Bus. — przyimek bierze się z hasła czasownika; przyimek z języka ojczystego nie jest tu wskazówką — po niemiecku nie czeka się „für” autobus, tylko auf den Bus.
- ❌ Ich nehme an den Kurs teil. → ✅ Ich nehme am Kurs teil. — teilnehmen an rządzi celownikiem; przypadek należy do czasownika, reguła wo?/wohin? tu nie działa (am = an dem).
- ❌ Ich erinnere mich über meine Kindheit. → ✅ Ich erinnere mich an meine Kindheit. — sich erinnern wymaga an + biernik; über należy do innych czasowników (sich ärgern über, sprechen über).
- ❌ Ich warte auf es. → ✅ Ich warte darauf. — przy rzeczach złożenie z da(r)- zastępuje połączenie przyimka z zaimkiem osobowym; forma z zaimkiem zostaje tylko dla osób (auf dich).
- ❌ Wir warten, dass der Regen aufhört. → ✅ Wir warten darauf, dass der Regen aufhört. — przy warten auf złożenie darauf musi stać przed zdaniem z dass (przy sich freuen może zniknąć); ta sama forma pojawia się przed bezokolicznikiem z zu.
Powiązane tematy
Formy z wo(r)- i da(r)- oraz zaimki zwrotne mają własne rozdziały. Jeśli an, auf i über sprawiają kłopot, porównaj je z przyimkami zmiennymi: w użyciu lokalnym o przypadku decyduje pytanie wo? albo wohin?, a przy stałej rekcji czasownika już nie.
Najczęstsze pytania
Czym jest niemiecki czasownik z przyimkiem stałym?
To czasownik, do którego przyimek należy na stałe i nie wybieramy go sami: warten auf, denken an, träumen von. Przyimek narzuca dodatkowo przypadek, dlatego uczymy się całości: czasownik + przyimek + przypadek.
Skąd wiadomo, czy po przyimku stoi biernik, czy celownik?
Przypadek jest przypisany do czasownika i trzeba go zapamiętać: warten auf, denken an i sich freuen über łączą się z biernikiem, a teilnehmen an, Angst haben vor i träumen von z celownikiem. Pytanie wo?/wohin? nie ma tu zastosowania.
Jaka jest różnica między sich freuen auf a sich freuen über?
auf + biernik dotyczy tego, co dopiero nadejdzie (Ich freue mich auf das Wochenende), a über + biernik jest reakcją na coś, co się wydarzyło albo właśnie ma miejsce (Ich freue mich über dein Geschenk, über das schöne Wetter).
Jak zbudować pytanie z takim czasownikiem?
O rzecz pytamy formą wo(r)- + przyimek: worauf, worüber, woran, wovon, womit. O osobę pytamy przyimkiem z odmienionym zaimkiem pytającym: auf wen, über wen, an wen, von wem, mit wem.
Kiedy potrzebne są formy darauf, daran, davon?
Gdy odsyłamy do rzeczy (Ich warte darauf) oraz przed zdaniem z dass i przed bezokolicznikiem z zu: Wir warten darauf, dass der Regen aufhört. Ich freue mich darauf, dich zu sehen. Przy czasownikach takich jak sich freuen złożenie może zniknąć, przy warten auf nie. Przy osobach zostaje przyimek z zaimkiem: auf dich.