N-deklinacja (N-Deklination): rzeczowniki słabe i końcówka -(e)n
Zamknięta grupa rzeczowników rodzaju męskiego dostaje -(e)n we wszystkich przypadkach poza mianownikiem liczby pojedynczej: der Student → den Studenten.
Reguła
Zamknięta grupa rzeczowników rodzaju męskiego — N-deklinacja, czyli rzeczowniki słabe — dostaje końcówkę -(e)n we wszystkich przypadkach poza mianownikiem liczby pojedynczej, zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej: der Student → den Studenten, dem Studenten, des Studenten, die Studenten. Po końcowym -e lub -er dochodzi samo -n, w pozostałych wypadkach -en; der Nachbar i der Bauer także mają samo -n (dem Nachbarn, nie dem Nachbaren).
Cztery grupy obejmują prawie wszystkie takie rzeczowniki:
- Nazwy osób i zwierząt na -e: der Junge, der Kollege, der Kunde, der Zeuge, der Experte, der Neffe, der Löwe, der Affe, der Hase. Muszą to być osoby lub zwierzęta — der Käse to rzecz i odmienia się mocno (des Käses).
- Nazwy narodowości na -e: der Franzose, der Pole, der Russe, der Grieche, der Türke, der Schwede. Der Deutsche do nich nie należy: to przymiotnik zsubstantywizowany (ein Deutscher, des Deutschen).
- Zapożyczenia oznaczające osoby, z akcentowanymi końcówkami -ent, -ant, -ist, -at, -oge, -graf, -nom: der Student, der Präsident, der Praktikant, der Journalist, der Polizist, der Diplomat, der Soldat, der Biologe, der Fotograf, der Astronom. Kilka nazw rzeczy odmienia się tak samo (der Automat, der Planet, der Diamant), a inne słowa o tym samym zakończeniu już nie (der Moment → des Moments).
- Krótkie nazwy osób i zwierząt: der Herr, der Mensch, der Bär, der Held, der Prinz, der Graf. Należą tu też der Nachbar i der Bauer: dem Nachbarn, des Bauern.
Der Herr jest nieregularny: w liczbie pojedynczej -n (den/dem/des Herrn), w mnogiej -en (die Herren). Tytuł odmienia się też przed nazwiskiem — Ich rufe Herrn Weber an — a w mianowniku zostaje Herr Weber.
Jak je rozpoznać: w słowniku przy haśle stoją dwie końcówki, der Student, -en, -en (dopełniacz liczby pojedynczej i liczba mnoga). Pomaga też znaczenie: rodzaj męski plus osoba albo zwierzę. Rzeczowniki żeńskie nigdy tu nie należą — w liczbie pojedynczej nie mają żadnej końcówki (die Studentin → der Studentin).
Grupa mieszana dostaje -(e)n jak rzeczowniki słabe, ale w dopełniaczu liczby pojedynczej dokłada jeszcze -s: der Name → des Namens, podobnie der Gedanke, der Glaube, der Wille, der Buchstabe, der Friede. Jedynym rzeczownikiem rodzaju nijakiego jest das Herz, które w bierniku zachowuje formę podstawową: das Herz — dem Herzen — des Herzens.
Formy bez -n (mit dem Nachbar) są potoczne; w piśmie końcówka zostaje.
Przykłady
- Ich habe dem Kollegen die Unterlagen gegeben. — Dałem koledze dokumenty.
- Wir haben den Kunden noch einmal angerufen. — Zadzwoniliśmy do klienta jeszcze raz.
- Der Vortrag des Studenten hat allen gefallen. — Referat studenta wszystkim się podobał.
- Morgen fahre ich mit meinem Nachbarn in die Stadt. — Jutro jadę z sąsiadem do miasta.
- Können Sie bitte Herrn Weber anrufen? — Czy może Pan zadzwonić do pana Webera?
- Sie hat einen Franzosen nach dem Weg gefragt. — Zapytała Francuza o drogę.
- Im Zoo haben die Kinder einen Löwen und einen Bären gesehen. — W zoo dzieci zobaczyły lwa i niedźwiedzia.
- Er arbeitet seit einem Jahr als Praktikant. — Od roku pracuje jako praktykant (mianownik, dlatego bez końcówki).
- Ich kann den Namen auf dem Formular nicht lesen. — Nie mogę odczytać nazwiska na formularzu.
- Die Bedeutung des Namens ist mir nicht klar. — Znaczenie tego nazwiska nie jest dla mnie jasne.
Tabela
| Przypadek | der Student | der Junge | der Herr | der Name (grupa mieszana) |
|---|---|---|---|---|
| mianownik l. poj. | der Student | der Junge | der Herr | der Name |
| biernik l. poj. | den Studenten | den Jungen | den Herrn | den Namen |
| celownik l. poj. | dem Studenten | dem Jungen | dem Herrn | dem Namen |
| dopełniacz l. poj. | des Studenten | des Jungen | des Herrn | des Namens |
| mianownik l. mn. | die Studenten | die Jungen | die Herren | die Namen |
| celownik l. mn. | den Studenten | den Jungen | den Herren | den Namen |
| Grupa | Przykłady | Forma poza mianownikiem l. poj. |
|---|---|---|
| osoby i zwierzęta na -e | der Junge, der Kollege, der Kunde, der Zeuge, der Löwe | -n: den Jungen, dem Kollegen, des Löwen |
| narodowości na -e | der Franzose, der Pole, der Russe, der Grieche, der Türke | -n: einen Franzosen, des Polen |
| osoby na -ent, -ant, -ist, -at, -oge, -graf, -nom | der Student, der Praktikant, der Journalist, der Diplomat, der Biologe, der Fotograf, der Astronom | -en: den Studenten, dem Diplomaten, des Biologen |
| krótkie nazwy osób i zwierząt | der Herr, der Mensch, der Bär, der Held, der Prinz, der Graf | -en (Herr w l. poj. -n): den Menschen, den Bären, den Herrn |
| przypadek szczególny: tylko -n | der Nachbar, der Bauer | dem Nachbarn, des Bauern |
| grupa mieszana (dopełniacz -ns) | der Name, der Gedanke, der Glaube, der Wille, der Buchstabe, das Herz | den Namen, dem Namen, des Namens |
Typowe błędy
- ❌ Ich habe den Student gefragt. → ✅ Ich habe den Studenten gefragt. — Każdy przypadek poza mianownikiem l. poj. ma -(e)n.
- ❌ Der Studenten wartet draußen. → ✅ Der Student wartet draußen. — Mianownik liczby pojedynczej to jedyna forma bez końcówki.
- ❌ Das ist das Auto des Kolleges. → ✅ Das ist das Auto des Kollegen. — Rzeczowniki słabe tworzą dopełniacz przez -(e)n, a nie przez -s.
- ❌ Ich habe Herr Weber angerufen. → ✅ Ich habe Herrn Weber angerufen. — Herr odmienia się też przed nazwiskiem: Herrn (l. poj.), Herren (l. mn.).
- ❌ Die Bedeutung des Namen ist mir nicht klar. → ✅ Die Bedeutung des Namens ist mir nicht klar. — Grupa mieszana dokłada w dopełniaczu liczby pojedynczej -s do końcówki -n.
Powiązane tematy
Ta sama końcówka odpowiada za den Studenten w bierniku, dem Nachbarn w celowniku i des Kollegen w dopełniaczu.
Najczęstsze pytania
Które rzeczowniki należą do N-deklinacji?
Męskie nazwy osób i zwierząt zakończone na -e (der Junge, der Kollege, der Löwe), nazwy narodowości na -e (der Franzose, der Pole), zapożyczenia oznaczające osoby na -ent, -ant, -ist, -at, -oge, -graf, -nom (der Student, der Journalist, der Biologe) oraz krótkie nazwy osób i zwierząt: Herr, Mensch, Bär, Held.
Po czym poznać rzeczownik słaby?
Po zapisie w słowniku: przy haśle stoją dwie końcówki, np. der Student, -en, -en (dopełniacz, liczba mnoga). Podpowiedzią jest też znaczenie — rodzaj męski i osoba albo zwierzę. Sama końcówka nie wystarczy: der Automat należy do tej grupy, a der Moment nie.
Jak brzmi dopełniacz rzeczowników typu Student czy Kollege?
Kończy się na -(e)n, nigdy na -s: des Studenten, des Kollegen, des Nachbarn. Tylko grupa mieszana (der Name, der Gedanke, der Glaube, der Wille, das Herz) dokłada jeszcze -s: des Namens.
Dlaczego mówimy Herrn Weber, a nie Herr Weber?
Herr dostaje w liczbie pojedynczej -n, a w mnogiej -en, i tytuł odmienia się także przed nazwiskiem: Ich rufe Herrn Weber an. Forma podstawowa zostaje tylko w mianowniku: Herr Weber ist da.
Czy rzeczowniki żeńskie i wszystkie na -e też się tak odmieniają?
Nie. Rzeczowniki żeńskie w liczbie pojedynczej nie dostają żadnej końcówki (die Studentin → der Studentin), der Käse to rzecz i odmienia się mocno (des Käses), a der Deutsche to przymiotnik zsubstantywizowany (ein Deutscher, des Deutschen).