Nominalizacja w niemieckim: das Lesen, die Erklärung, etwas Neues

Reguła

Nominalizacja to użycie czasownika lub przymiotnika w funkcji rzeczownika. Dzieją się wtedy dwie rzeczy naraz: wyraz zapisujemy wielką literą i musi przed nim stać sygnał rzeczownika — rodzajnik, przyimek (zwykle razem z rodzajnikiem), zaimek dzierżawczy albo przymiotnik w przydawce, ewentualnie jedno ze słów etwas, nichts, viel, wenig, alles. Bez takiego sygnału wyraz pozostaje czasownikiem lub przymiotnikiem i piszemy go małą literą: Ich lese gern. → Das Lesen macht Spaß.

Z czasowników rzeczowniki powstają według sześciu wzorów. Bezokolicznik staje się rzeczownikiem rodzaju nijakiego i nazywa czynność jako proces: lesen → das Lesen (dopełniacz des Lesens); liczbę mnogą tworzy tylko kilka z nich (das Schreiben → die Schreiben). Kolejne cztery wzory dają rzeczowniki policzalne, oznaczające pojedyncze zdarzenie albo jego wynik: temat + -ung jest żeński (erklären → die Erklärung), sam temat najczęściej męski (besuchen → der Besuch), temat + -e i temat + -t są żeńskie (fragen → die Frage, fahren → die Fahrt). Temat + -er nazywa osobę wykonującą czynność (fahren → der Fahrer, die Fahrerin). Dwa ograniczenia: reguła z -ung dotyczy wyrazów utworzonych od tematu czasownika, a nie każdego słowa kończącego się na te litery (der Sprung jest rodzaju męskiego), a -er to tutaj przyrostek, nie ogólna reguła rodzaju (das Fenster).

Przymiotniki stają się rzeczownikami bez żadnego przyrostka, ale zachowują końcówki przymiotnikowe — jak przymiotnik przydawkowy bez rzeczownika. Stąd der Deutsche, ein Deutscher, die Deutschen, a także der Kranke, der Fremde, der Bekannte, der Erwachsene, der Jugendliche. Formy nijakie nazywają cechę: das Neue, das Gute, das Beste. Po etwas, nichts, viel, wenig stoi mocna końcówka -es (etwas Neues), po alles słaba końcówka -e (alles Gute); małą literą pisze się tylko ander- (etwas anderes). Z -heit/-keit powstają natomiast zwykłe rzeczowniki (die Freiheit, die Möglichkeit), bez końcówek przymiotnikowych.

Imiesłowy zachowują się dokładnie jak przymiotniki: der Angestellte, der Vorsitzende, der Reisende, die Studierenden, die Verletzten. Partizip I nazywa osobę, która właśnie coś robi, Partizip II osobę, której coś dotyczy. Jedna nieregularna para: der Beamte / ein Beamter, ale w rodzaju żeńskim die Beamtin.

Styl nominalny należy do formalnego języka pisanego — ustawy, pisma urzędowe, teksty naukowe, instrukcje, tablice i nagłówki (Rauchen verboten). Przekształcanie całych zdań w grupy rzeczownikowe to temat poziomu C1.

Przykłady

• Das Rauchen ist im ganzen Gebäude verboten. — Palenie jest zabronione w całym budynku.
• Beim Lesen höre ich gern Musik. — Podczas czytania chętnie słucham muzyki.
• Sein lautes Lachen war im ganzen Haus zu hören. — Jego głośny śmiech było słychać w całym domu.
• Die Erklärung des Lehrers war sehr klar. — Wyjaśnienie nauczyciela było bardzo jasne.
• Der Besuch im Museum hat sich wirklich gelohnt. — Wizyta w muzeum naprawdę się opłaciła.
• Die Fahrt nach Hamburg dauert drei Stunden. — Podróż do Hamburga trwa trzy godziny.
• Der Deutsche am Nebentisch hat uns geholfen. — Niemiec przy sąsiednim stoliku nam pomógł.
• Gestern habe ich etwas Interessantes gelesen. — Wczoraj przeczytałem coś interesującego.
• Wir wünschen dir alles Gute zum Geburtstag. — Życzymy ci wszystkiego dobrego z okazji urodzin.
• Die Angestellten der Firma streiken seit Montag. — Pracownicy firmy strajkują od poniedziałku.
• Die Verletzten wurden sofort ins Krankenhaus gebracht. — Rannych natychmiast przewieziono do szpitala.

Tabela

Typowe błędy

• ❌ Das lesen macht mir Spaß. → ✅ Das Lesen macht mir Spaß. — Po rodzajniku bezokolicznik jest rzeczownikiem i wymaga wielkiej litery; bez sygnału pozostaje czasownikiem (Ich lese gern).
• ❌ Er ist ein Deutsche. → ✅ Er ist ein Deutscher. — Końcówka pozostaje przymiotnikowa, a po ein w mianowniku rodzaju męskiego potrzebne jest -er.
• ❌ Ich habe etwas neues gehört. → ✅ Ich habe etwas Neues gehört. — Po etwas, nichts, viel, wenig: wielka litera plus mocna końcówka -es.
• ❌ Alles Gutes zum Geburtstag! → ✅ Alles Gute zum Geburtstag! — Po alles stoi słaba końcówka -e; -es należy do etwas i nichts.
• ❌ Die Verletzte wurden ins Krankenhaus gebracht. → ✅ Die Verletzten wurden ins Krankenhaus gebracht. — W liczbie mnogiej po der-Wort końcówka to -en; die Verletzte to jedna ranna kobieta.

Powiązane tematy

Formy znominalizowane mają dokładnie te same końcówki co przymiotnik przydawkowy, więc warto powtórzyć jego deklinację; rozdział o stylu nominalnym na poziomie C1 idzie o krok dalej.