Partizipialattribute: przydawka imiesłowowa (Partizip I, Partizip II, zu + Partizip I)

Reguła

Przydawka imiesłowowa to imiesłów użyty jak przymiotnik przed rzeczownikiem — między rodzajnikiem a rzeczownikiem, z normalną końcówką przymiotnikową. Mieści całe zdanie względne w jednym słowie: das lachende Kind = das Kind, das lacht.

Trzy formy, cztery znaczenia:

• Partizip I (bezokolicznik + -d): czynny, równoczesny z czasownikiem zdania głównego. Das lachende Kind = das Kind, das lacht.
• Partizip II czasownika przechodniego (czyli takiego, który ma dopełnienie w bierniku): bierny i dokonany. Das reparierte Auto = das Auto, das repariert wurde.
• Partizip II czasownika nieprzechodniego oznaczającego przybycie lub zmianę stanu, z sein (ankommen, einschlafen, eintreffen, vergehen, wachsen): czynny i dokonany. Der angekommene Zug = der Zug, der angekommen ist. Czasowniki nieprzechodnie z haben — schlafen, arbeiten, lachen, warten — takiej przydawki nie tworzą: mówimy das schlafende Kind, nigdy das geschlafene Kind.
• zu + Partizip I, czyli Gerundivum: strona bierna plus konieczność lub możliwość. Die zu erledigenden Aufgaben = die Aufgaben, die erledigt werden müssen (albo: können). Tworzą je tylko czasowniki przechodnie; w czasowniku rozdzielnie złożonym zu wchodzi do środka wyrazu (die abzugebenden Formulare), a przeczenie stoi przed całością (die nicht zu lösenden Probleme).

Imiesłów odmienia się dokładnie jak przymiotnik: końcówki słabe po der/die/das, mieszane po wyrazach typu ein, mocne bez rodzajnika. Przed rzeczownikiem ma zawsze końcówkę — bez końcówki nie jest przydawką, tylko swobodnym imiesłowem w zdaniu (Laut lachend kam er herein).

Imiesłów może zachować własne dopełnienia i okoliczniki. Wszystkie stoją między rodzajnikiem a imiesłowem — tak powstaje przydawka rozwinięta: rodzajnik → dopełnienia i okoliczniki → imiesłów + końcówka → rzeczownik. Aby ją rozwinąć, bierzemy rodzajnik z rzeczownikiem stojącym za imiesłowem, dodajemy zaimek względny i odtwarzamy formę czasownika według typu imiesłowu: die von meinem Vater vor zwei Jahren gekauften Bücher → die Bücher, die mein Vater vor zwei Jahren gekauft hat.

Rejestr: przydawka z jednego wyrazu to zwykły niemiecki. Przydawka rozwinięta jest znakiem rozpoznawczym tekstów pisanych i formalnych — naukowych, technicznych, urzędowych, prasowych. Polszczyzna ma oba imiesłowy i też je odmienia, ale rozwinięty imiesłów stawia zwykle po rzeczowniku (książki kupione przez ojca), podczas gdy niemiecki upycha całość przed nim. W mowie i przy długiej klamrze lepsze jest zdanie względne.

Przykłady

• Das lachende Kind rannte über den Hof. — Śmiejące się dziecko biegło przez podwórze.
• Das reparierte Auto steht wieder vor der Tür. — Naprawiony samochód znów stoi przed drzwiami.
• Der gerade angekommene Zug ist aus Wien. — Pociąg, który właśnie przyjechał, jest z Wiednia.
• Die zu erledigenden Aufgaben stehen auf der Liste. — Zadania do wykonania są na liście.
• Die bis Freitag abzugebenden Formulare liegen im Sekretariat. — Formularze do oddania do piątku leżą w sekretariacie.
• Die von meinem Vater vor zwei Jahren gekauften Bücher stehen noch im Regal. — Książki kupione przez mojego ojca dwa lata temu wciąż stoją na półce.
• Die im Labor arbeitenden Studentinnen tragen Schutzbrillen. — Studentki pracujące w laboratorium noszą okulary ochronne.
• Ein von allen Teilnehmern unterschriebenes Protokoll geht an die Behörde. — Protokół podpisany przez wszystkich uczestników trafia do urzędu.

Tabela

Typowe błędy

• ❌ das lachend Kind → ✅ das lachende Kind — przed rzeczownikiem imiesłów jest przymiotnikiem i musi mieć końcówkę.
• ❌ das reparierende Auto → ✅ das reparierte Auto — Partizip I jest czynny, więc byłby to samochód, który coś naprawia; to samochód jest naprawiany, więc Partizip II.
• ❌ das geschlafene Kind → ✅ das schlafende Kind — schlafen jest nieprzechodni i tworzy Perfekt z haben, więc nie ma przydawki z Partizip II.
• ❌ die erledigenden Aufgaben → ✅ die zu erledigenden Aufgaben — dopiero zu + Partizip I daje bierne znaczenie „trzeba wykonać”; bez zu to zadania coś by załatwiały.
• ❌ die gekauften von meinem Vater Bücher → ✅ die von meinem Vater gekauften Bücher — wszystko, co należy do imiesłowu, stoi między rodzajnikiem a imiesłowem.

Powiązane tematy

Końcówki pochodzą z odmiany przymiotnika, a każdą taką przydawkę da się rozwinąć w zdanie względne. Przydawka z Partizip II to zagęszczona strona bierna — warto ją zestawić ze stroną bierną stanu (Das Auto ist repariert) oraz ze stylem nominalnym języka fachowego.