Ndajfoljet lidhëzore (deshalb, trotzdem, außerdem) në gjermanisht: vendi dhe renditja
deshalb, trotzdem, außerdem etj. janë ndajfolje, jo lidhëza: kur zënë vendin 1, folja vjen e dyta dhe kryefjala del pas saj.
Rregulla
Ndajfoljet lidhëzore (Konjunktionaladverbien) si deshalb, trotzdem, außerdem, dann, sonst e lidhin një fjali me atë që u tha më parë – por janë ndajfolje, jo lidhëza. Kjo shpjegon renditjen: ndajfolja është gjymtyrë e plotë e fjalisë dhe zë një vend në të, lidhëza jo.
Kujdes nga shqipja: prandaj, megjithatë, pastaj nuk e ndryshojnë renditjen (prandaj unë rri në shtëpi). Gjermanishtja e vë foljen menjëherë pas tyre.
Dy vende:
- Vendi 1 (Vorfeld). Ndajfolja e zë, folja e zgjedhuar vjen në vendin 2 dhe kryefjala kalon pas foljes: Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause.
- Fusha e mesme (Mittelfeld). Fjalia nis normalisht me kryefjalën dhe ndajfolja qëndron herët, menjëherë pas foljes së zgjedhuar dhe përemrave: Ich bleibe deshalb zu Hause. Në fund të fjalisë nuk shkon.
Tri mënyra lidhjeje: lidhëza bashkërenditëse zë vendin 0 dhe nuk ndryshon asgjë (…, denn ich bin krank); ndajfolja lidhëzore zë vendin 1 dhe sjell përmbysjen (…, deshalb bleibe ich zu Hause); lidhëza nënrenditëse e çon foljen e zgjedhuar në fund (…, weil ich krank bin).
Jo dy lidhës në vendin 1. Pas një fjalie me weil ose obwohl që vjen e para, fjalia kryesore nis me foljen e zgjedhuar, prandaj nuk ka vend 1 të lirë për deshalb ose trotzdem. Në fushën e mesme ndajfolja mund të qëndrojë, dhe obwohl … trotzdem është atëherë normale: Obwohl es regnet, gehen wir trotzdem spazieren.
Pesë grupe kuptimore: shkakore/rrjedhimore (deshalb, deswegen, darum, daher, folglich, also – pasoja), lejore/kundërshtore (trotzdem, dennoch, allerdings, jedoch, stattdessen), shtuese (außerdem), kohore (dann, danach) dhe kushtore (sonst). Brenda grupit shkakor fjalët janë të këmbyeshme dhe ndryshon vetëm regjistri: deshalb neutrale, deswegen dhe darum më bisedore, daher dhe folglich më zyrtare, also nxjerr një përfundim («pra» – jo «edhe», që është auch).
Të dyja pjesët janë fjali kryesore, prandaj i ndan presja, pikëpresja ose pika; ndajfolja nuk e zëvendëson shenjën e pikësimit. jedoch mund të qëndrojë edhe para kryefjalës pa përmbysje, si aber (…, jedoch er kam nicht); të dyja janë standarde.
Shembuj
- Der Bus fährt heute nicht, deshalb nehme ich das Fahrrad. — Autobusi nuk qarkullon sot, prandaj marr biçikletën.
- Das Wetter war schlecht, trotzdem sind wir spazieren gegangen. — Moti ishte i keq, megjithatë dolëm për shëtitje.
- Die Wohnung ist teuer, außerdem ist sie zu klein. — Banesa është e shtrenjtë, përveç kësaj është shumë e vogël.
- Zuerst räume ich die Küche auf, danach mache ich die Wäsche. — Së pari rregulloj kuzhinën, pastaj laj rrobat.
- Beeil dich, sonst verpassen wir den Zug. — Nxito, përndryshe e humbasim trenin.
- Ich habe deine Nachricht gelesen, allerdings hatte ich keine Zeit zu antworten. — E lexova mesazhin tënd, vetëm se nuk pata kohë të përgjigjesha.
- Der Laden war geschlossen, also sind wir ins Café gegangen. — Dyqani ishte mbyllur, pra shkuam në kafene.
- Wir fahren nicht mit dem Auto, stattdessen nehmen wir den Zug. — Nuk shkojmë me makinë, në vend të saj marrim trenin.
- Ich bin erkältet; ich bleibe deshalb heute im Homeoffice. — Jam ftohur; prandaj sot punoj nga shtëpia.
Tabela
| Grupi | Ndajfoljet | Kuptimi | Shembull |
|---|---|---|---|
| shkakor / rrjedhimor | deshalb, deswegen, darum, daher, folglich, also | pasoja e asaj që u tha më parë | Es hat geschneit, deshalb fahren keine Busse. |
| lejor / kundërshtor | trotzdem, dennoch, allerdings, jedoch, stattdessen | kundërvënie, kufizim, zëvendësim | Es hat geschneit, trotzdem fahren die Busse. |
| shtues | außerdem | edhe një pikë më shumë | Der Zug ist teuer, außerdem ist er langsam. |
| kohor | dann, danach | hapi tjetër në një varg | Ich frühstücke, dann fahre ich ins Büro. |
| kushtor | sonst | çfarë ndodh nëse kushti nuk plotësohet | Nimm einen Schirm, sonst wirst du nass. |
| Lloji | Shembuj | Vendi i lidhësit | Vendi i foljes | Shembull |
|---|---|---|---|---|
| lidhëz bashkërenditëse | und, aber, oder, denn, sondern | vendi 0 (nuk numërohet) | kryefjala në vendin 1, folja në vendin 2 | Ich bleibe zu Hause, denn ich bin krank. |
| ndajfolje lidhëzore | deshalb, trotzdem, außerdem, dann, sonst | vendi 1 – ose në fushën e mesme | folja në vendin 2, kryefjala pas saj | Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause. |
| lidhëz nënrenditëse | weil, obwohl, wenn, dass | hap fjalinë e nënrenditur | folja e zgjedhuar në fund | Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin. |
Gabime të shpeshta
- ❌ Ich bin krank, deshalb ich bleibe zu Hause. → ✅ Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause. — deshalb zë vendin 1, prandaj folja e zgjedhuar vjen e dyta dhe kryefjala pas saj.
- ❌ Der Zug ist teuer, außerdem er langsam ist. → ✅ Der Zug ist teuer, außerdem ist er langsam. — ndajfolja lidhëzore nuk hap fjali të nënrenditur, prandaj folja nuk shkon në fund; këtë e bëjnë obwohl ose weil.
- ❌ Weil ich krank bin, deshalb bleibe ich zu Hause. → ✅ Weil ich krank bin, bleibe ich zu Hause. — fjalia e nënrenditur e zë tashmë vendin 1 dhe e jep shkakun.
- ❌ Ich bleibe zu Hause deshalb. → ✅ Ich bleibe deshalb zu Hause. — brenda fjalisë lidhësi qëndron herët në fushën e mesme, menjëherë pas foljes, jo në fund.
- ❌ Ich bin krank deshalb bleibe ich zu Hause. → ✅ Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause. — dy fjali kryesore kërkojnë presje (ose pikëpresje, ose pikë); ndajfolja nuk e zëvendëson shenjën e pikësimit.
Pyetje të shpeshta
Pse thuhet «deshalb bleibe ich» dhe jo «deshalb ich bleibe»?
Sepse deshalb është ndajfolje që zë vendin 1. Folja e zgjedhuar e ruan vendin 2, prandaj kryefjala kalon pas saj. E njëjta gjë ndodh pas trotzdem, außerdem, dann, sonst dhe fjalëve të tjera të grupit.
Cili është ndryshimi midis deshalb dhe weil, trotzdem dhe obwohl?
weil dhe obwohl janë lidhëza nënrenditëse: hapin shkakun ose lejimin dhe e çojnë foljen e zgjedhuar në fund të fjalisë së tyre. deshalb dhe trotzdem janë ndajfolje në fjalinë kryesore dhe hapin pasojën ose kundërvënien. Nuk funksionojnë të dyja në vendin 1 të fjalisë kryesore; në fushën e mesme ndajfolja mund të qëndrojë: Obwohl es regnet, gehen wir trotzdem spazieren.
A duhet lidhësi të qëndrojë në fillim të fjalisë?
Jo. Mund të qëndrojë edhe herët në fushën e mesme, menjëherë pas foljes së zgjedhuar dhe përemrave: Ich bleibe deshalb zu Hause. Atëherë kryefjala mbetet në vendin 1 dhe nuk ka përmbysje. Nuk funksionon vetëm në fund të fjalisë.
Presje, pikëpresje apo pikë para deshalb?
Të treja janë të sakta, sepse të dyja pjesët janë fjali kryesore të plota: Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause. / Ich bin krank; deshalb … / Ich bin krank. Deshalb … Gabim është vetëm heqja e shenjës së pikësimit.
deshalb, deswegen, darum, daher – a ka ndryshim?
Nga kuptimi janë të këmbyeshme. deshalb është forma neutrale, deswegen dhe darum tingëllojnë më bisedore, daher dhe folglich më zyrtare ose të shkruara, kurse also nxjerr një përfundim. Kujdes: also gjermanisht do të thotë «pra», jo «edhe» si në anglisht (= auch).