Parafjalët gjermane sipas rasës: kallëzore, dhanore, me dy rasa dhe gjinore

Rregulla

Në gjermanisht rasën e vendos parafjala – jo kuptimi i fjalisë. Prandaj mëso çdo parafjalë bashkë me rasën e saj: für den Freund, por mit dem Freund.

Edhe shqip parafjala kërkon rasë (me + kallëzore, prej + rrjedhore), por grupet nuk përputhen – me shokun është kallëzore, mit dem Freund dhanore.

Katër grupe:

• Gjithmonë kallëzore (Akkusativ): durch, für, gegen, ohne, um. Dukshëm ndryshon vetëm nyja mashkullore: der → den, ein → einen, mein → meinen. Dy veçanti: entlang merr kallëzoren vetëm pas emrit (den Fluss entlang), kurse para tij dhanoren ose gjinoren (entlang dem Fluss, entlang des Flusses); bis zakonisht del para një parafjale të dytë, e cila vendos rasën (bis zum Bahnhof; vetëm: bis nächsten Montag).
• Gjithmonë dhanore (Dativ): aus, außer, bei, mit, nach, seit, von, zu, gegenüber. Vend, kohë apo mënyrë – rasa mbetet dhanore. gegenüber vjen pas përemrit vetor (mir gegenüber); me emër, para ose pas tij.
• Parafjalët me dy rasa (Wechselpräpositionen): an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen. Marrin kallëzoren për drejtim (wohin? – in die Stadt) dhe dhanoren për vendndodhje (wo? – in der Stadt). Kujdes: shqip në qytet vlen për ku je? dhe për ku shkon?; gjermanishtja i dallon me rasë. Prova vlen vetëm për vendin: në shprehjet e kohës rasa është fikse – am Montag, im Mai, in einer Woche, vor einem Jahr janë të gjitha në dhanore.
• Gjinore (Genitiv): während, wegen, trotz, (an)statt, innerhalb, außerhalb – während des Kurses, trotz der Kälte. Pas wegen dhe trotz dhanorja është e zakonshme në të folur dhe në përdorimin rajonal, por norma e shkruar është gjinorja – përveç kur ajo nuk do të kishte mbaresë: wegen Geschäften.

Trajtat e bashkuara. Parafjala + das bashkohen në gjermanishten standarde të shkruar: ans, ins, aufs, durchs, fürs, ums, übers. Me dem janë standarde vetëm pesë trajta: am, beim, im, vom dhe zum; me der: zur (zu + der) – aufm, hinterm, überm, unterm, vorm janë bisedore. Trajta e bashkuar është zgjedhja neutrale (në shprehjet e qëndrueshme është e vetmja: zum Beispiel, am besten); e ndara zgjidhet kur nyja theksohet ose kur pason fjali përcaktore: in dem Haus, in dem ich wohne.

Shembuj

• Wir gehen durch den Park. — Ecim nëpër park.
• Ich kaufe ein Geschenk für meine Schwester. — Blej një dhuratë për motrën time.
• Ohne meinen Ausweis darf ich nicht ins Büro. — Pa letërnjoftimin tim nuk më lejohet të hyj në zyrë.
• Wir laufen den Fluss entlang. — Ecim përgjatë lumit.
• Sie fährt mit dem Fahrrad zur Arbeit. — Ajo shkon me biçikletë në punë.
• Seit einem Jahr wohne ich bei meinen Eltern. — Prej një viti jetoj te prindërit e mi.
• Nach dem Essen gehen wir ins Kino. — Pas ngrënies shkojmë në kinema. (wohin?)
• Das Bild hängt an der Wand. — Piktura varet në mur. (wo?)
• Häng das Bild bitte an die Wand. — Vare pikturën në mur, të lutem. (wohin?)
• Trotz des Regens spielen die Kinder draußen. — Pavarësisht shiut, fëmijët luajnë jashtë.
• Am Montag muss ich zum Arzt. — Të hënën duhet të shkoj te mjeku.
• Der Bus fährt bis zum Hauptbahnhof. — Autobusi shkon deri te stacioni qendror.

Tabela

Gabime të shpeshta

• ❌ Ich fahre mit meinen Schwester. → ✅ Ich fahre mit meiner Schwester. — mit është parafjalë fikse e dhanores, dhe dhanorja femërore mbaron me -r.
• ❌ Das Geschenk ist für meinem Vater. → ✅ Das Geschenk ist für meinen Vater. — für merr gjithmonë kallëzoren, dhe kallëzorja mashkullore mbaron me -en.
• ❌ Ich wohne in die Stadt. → ✅ Ich wohne in der Stadt. — me parafjalët me dy rasa vendndodhja (wo?) merr dhanoren, vetëm drejtimi (wohin?) kallëzoren.
• ❌ Das Buch liegt aufm Tisch. → ✅ Das Buch liegt auf dem Tisch. — me dem janë standarde vetëm am, beim, im, vom dhe zum; aufm është gjuhë e folur, jo standarde.
• ⚠️ Wegen dem Wetter bleiben wir zu Hause. → ✅ Wegen des Wetters bleiben wir zu Hause. — nuk është gabim në të folur, por dhanorja është bisedore; gjermanishtja standarde e shkruar përdor gjinoren pas wegen.