N-Deklination në gjermanisht: emrat e dobët mashkullorë dhe mbaresa -(e)n
Një grup i kufizuar emrash mashkullorë merr -(e)n në të gjitha rasat përveç emërores njëjës: der Student → den, dem, des Studenten.
Rregulla
Një grup i kufizuar emrash mashkullorë – N-Deklination ose emrat e dobët – merr -(e)n në çdo rasë përveç emërores njëjës (Nominativ Singular), në njëjës dhe në shumës: der Student → den/dem/des Studenten, die Studenten. Mbaresa është -n pas -e ose -er në fund (den Jungen, des Bauern) dhe -en në rastet e tjera (den Studenten, dem Menschen). Megjithatë der Nachbar dhe der Ungar marrin -n: dem Nachbarn, jo dem Nachbaren.
Shqipja e lakon çdo emër, prandaj ideja të është e njohur. Kurthi: në gjermanisht rasën e tregon zakonisht nyja, kurse ky grup shton -(e)n në kallëzore, dhanore dhe gjinore.
Katër grupet kryesore:
- Njerëz dhe kafshë në -e: der Junge, der Kollege, der Kunde, der Zeuge, der Experte, der Neffe, der Löwe, der Affe, der Hase – der Käse është send, me lakim të fortë (des Käses).
- Kombësi në -e: der Franzose, der Pole, der Russe, der Grieche, der Türke, der Schwede. Der Deutsche nuk është ndër ta – është mbiemër i emërzuar (ein Deutscher, des Deutschen).
- Emra të huaj për persona me prapashtesat e theksuara -ent, -ant, -ist, -at, -oge, -graf, -nom: der Student, der Präsident, der Praktikant, der Journalist, der Polizist, der Diplomat, der Soldat, der Biologe, der Fotograf, der Astronom, edhe der Elefant. Prapashtesa nuk është garanci: disa sende ndjekin modelin (der Automat, der Planet, der Diamant, der Konsonant), të tjerë jo (der Moment → des Moments, der Kontinent → des Kontinents).
- Emra të shkurtër për njerëz dhe kafshë: der Herr, der Mensch, der Bär, der Held, der Prinz, der Graf; po kështu der Nachbar dhe der Bauer (dem Nachbarn, des Bauern).
Der Herr është i parregullt: njëjës -n (den/dem/des Herrn), shumës -en (die Herren). Titulli lakohet edhe para emrit – Ich rufe Herrn Weber an – por emërorja mbetet Herr Weber.
Si t'i njohësh: fjalori shënon der Student, -en, -en (gjinorja, shumësi); shenjë: mashkullor + person ose kafshë. Emrat femërorë nuk janë kurrë të dobët (die Studentin → der Studentin).
Grupi i përzier shton në gjinoren njëjës një -s mbi -n: der Name → des Namens, po kështu der Gedanke, der Glaube, der Wille, der Buchstabe, der Friede, der Funke. I vetmi asnjanës është das Herz: das Herz (kallëzore) – dem Herzen (Duden lejon edhe dem Herz) – des Herzens, shumës die Herzen.
mit dem Nachbar dëgjohet në të folur, por nuk është standarde.
Shembuj
- Ich habe dem Kollegen die Unterlagen gegeben. — Ia dhashë dokumentet kolegut.
- Wir haben den Kunden noch einmal angerufen. — Klientit i telefonuam edhe një herë.
- Der Vortrag des Studenten hat allen gefallen. — Kumtesa e studentit u pëlqeu të gjithëve.
- Morgen fahre ich mit meinem Nachbarn in die Stadt. — Nesër shkoj në qytet me fqinjin tim.
- Können Sie bitte Herrn Weber anrufen? — A mund t'i telefononi, ju lutem, zotit Weber?
- Sie hat einen Franzosen nach dem Weg gefragt. — Ajo e pyeti një francez për rrugën.
- Im Zoo haben die Kinder einen Löwen und einen Bären gesehen. — Në kopshtin zoologjik fëmijët panë një luan dhe një ari.
- Er arbeitet seit einem Jahr als Praktikant. — Ai punon prej një viti si praktikant (emërore, prandaj pa mbaresë).
- Ich kann den Namen auf dem Formular nicht lesen. — Nuk e lexoj dot emrin në formular.
- Die Bedeutung des Namens ist mir nicht klar. — Kuptimi i emrit nuk më është i qartë.
Tabela
| Rasa | der Student | der Junge | der Herr | der Name (i përzier) |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ njëjës | der Student | der Junge | der Herr | der Name |
| Akkusativ njëjës | den Studenten | den Jungen | den Herrn | den Namen |
| Dativ njëjës | dem Studenten | dem Jungen | dem Herrn | dem Namen |
| Genitiv njëjës | des Studenten | des Jungen | des Herrn | des Namens |
| Nominativ shumës | die Studenten | die Jungen | die Herren | die Namen |
| Dativ shumës | den Studenten | den Jungen | den Herren | den Namen |
| Grupi | Shembuj | Format jashtë emërores njëjës |
|---|---|---|
| njerëz dhe kafshë mashkullorë në -e | der Junge, der Kollege, der Kunde, der Zeuge, der Löwe | -n: den Jungen, dem Kollegen, des Löwen |
| kombësi në -e | der Franzose, der Pole, der Russe, der Grieche, der Türke | -n: einen Franzosen, des Polen |
| emra të huaj për persona në -ent, -ant, -ist, -at, -oge, -graf, -nom | der Student, der Praktikant, der Journalist, der Diplomat, der Biologe, der Fotograf, der Astronom | -en: den Studenten, dem Diplomaten, des Biologen |
| emra të shkurtër për njerëz dhe kafshë | der Herr, der Mensch, der Bär, der Held, der Prinz, der Graf | -en (Herr në njëjës -n): den Menschen, den Bären, den Herrn |
| vetëm -n (përjashtim) | der Nachbar | dem Nachbarn |
| lakim i përzier (gjinorja -ns) | der Name, der Gedanke, der Glaube, der Wille, der Buchstabe, das Herz | den Namen, dem Namen, des Namens |
Gabime të shpeshta
- ❌ Ich habe den Student gefragt. → ✅ Ich habe den Studenten gefragt. — jashtë emërores njëjës merret -(e)n, edhe në kallëzore.
- ❌ Der Studenten wartet draußen. → ✅ Der Student wartet draußen. — vetëm emërorja njëjës është pa mbaresë.
- ❌ Das ist das Auto des Kolleges. → ✅ Das ist das Auto des Kollegen. — gjinorja e emrave të dobët merr -(e)n, jo -s.
- ❌ Ich habe Herr Weber angerufen. → ✅ Ich habe Herrn Weber angerufen. — Herr lakohet edhe para emrit: Herrn (njëjës), Herren (shumës).
- ❌ Die Bedeutung des Namen ist mir nicht klar. → ✅ Die Bedeutung des Namens ist mir nicht klar. — grupi i përzier merr -ns në gjinoren njëjës.
Pyetje të shpeshta
Cilët emra i përkasin N-Deklination në gjermanisht?
Emrat mashkullorë për njerëz dhe kafshë në -e (der Junge, der Kollege, der Löwe), kombësitë në -e (der Franzose, der Pole), emrat e huaj për persona në -ent, -ant, -ist, -at, -oge, -graf, -nom (der Student, der Journalist, der Biologe) dhe emra të shkurtër për persona e kafshë si Herr, Mensch, Bär, Held.
Si ta njoh një emër të dobët?
Fjalori shënon dy mbaresa pas fjalës: der Student, -en, -en (gjinorja njëjës, shumësi). Si shenjë: është mashkullor dhe emërton një person ose një kafshë, sidomos kur mbaron në -e ose ka prapashtesa si -ent, -ant, -ist – por prapashtesa vetëm nuk është garanci: der Automat është i dobët, der Moment jo.
Si e formojnë gjinoren emrat e dobët si Student ose Kollege?
Me -(e)n, jo me -s: des Studenten, des Kollegen, des Nachbarn. Vetëm grupi i përzier (der Name, der Gedanke, der Glaube, der Wille, das Herz) shton edhe një -s: des Namens.
Pse Herrn Weber dhe jo Herr Weber?
Herr merr -n në gjithë njëjësin dhe -en në shumës, dhe titulli lakohet edhe para emrit: Ich rufe Herrn Weber an. Vetëm emërorja e ruan formën e thjeshtë: Herr Weber ist da.
A janë të dobët emrat femërorë dhe të gjithë emrat në -e?
Jo. Emrat femërorë nuk marrin asnjë mbaresë në njëjës (die Studentin → der Studentin), der Käse është send, me lakim të fortë (des Käses), dhe der Deutsche është mbiemër i emërzuar (ein Deutscher, des Deutschen).