Përemrat dëftorë në gjermanisht: dieser, der/die/das, jener
dieser merr mbaresat e nyjës së shquar; der/die/das i theksuar zëvendëson emrin, me denen në dhanoren e shumësit dhe dessen/deren në gjinore.
Rregulla
Përemri dëftor veçon një send nga disa ose rimerr atë që sapo u përmend. Gjermanishtja ka dy dëftorë të përditshëm: dieser para emrit dhe der/die/das i theksuar në vend të emrit.
dieser, diese, dieses merr mbaresat e nyjës së shquar: der Zug → dieser Zug, das Auto → dieses Auto, mit dem Kollegen → mit diesem Kollegen. Lakohet si shqip ky, kjo, këta, këto. Por dieser mbulon edhe ky, edhe ai: largësinë e shtojnë hier, da, dort (dieser Mantel hier), jo jener. Në dhanoren e shumësit emri merr -n: mit diesen Leuten.
der, die, das mund të qëndrojë edhe vetëm, si përemër i theksuar, zakonisht në krye, tipik për të folurin: Kennst du seinen Bruder? Den habe ich noch nie gesehen. Format janë ato të nyjës, me dy ndryshime: dhanorja e shumësit denen dhe gjinorja dessen / deren. Gjinorja zëvendëson sein/ihr kur pronari duhet të jetë pa mëdyshje: Paul und dessen Bruder = vëllai i Paulit. dessen për pronar mashkullor ose asnjanës në njëjës, deren për pronare femërore ose për shumës.
Kur prezanton ose identifikon, das mbetet i palakuar: Das ist meine Kollegin. Das sind meine Eltern. – ndërsa shqip përshtat gjininë (Kjo është kolegia ime). Diese ist … nuk është gabim, por veçon një person nga disa; për prezantim të thjeshtë thuhet Das ist …. Në shkrimin zyrtar ekziston edhe dies.
jener, jene, jenes ka mbaresat e dieser, por në bisedë dëgjohet rrallë: përdoret kryesisht në tekste zyrtare dhe letrare, në çiftin dieser … jener («i dyti … i pari») dhe në shprehje kohore. Në bisedë thuhet der da ose der dort.
derselbe (i njëjti) dhe derjenige (ai që …) shkruhen si një fjalë: pjesa e nyjës lakohet si der, pjesa e dytë merr -e ose -en. Ndaras shkruhen vetëm pas parafjalës së bashkuar me nyjën: im selben Haus, am selben Tag. derjenige zakonisht paralajmëron një fjali të varur përcaktore.
Shembuj
- Dieser Zug fährt nach Köln. — Ky tren shkon në Këln.
- Ich nehme diese Jacke. — E marr këtë xhaketë.
- Mit diesem Kollegen arbeite ich gern zusammen. — Me këtë koleg punoj me kënaqësi.
- Kennst du seinen Bruder? Den habe ich noch nie gesehen. — E njeh vëllanë e tij? Atë nuk e kam parë kurrë.
- Ich habe Frau Berger gefragt. Die wusste auch nichts. — E pyeta zonjën Berger. As ajo nuk dinte gjë.
- Meine Nachbarn sind sehr nett. Denen habe ich meine Schlüssel gegeben. — Fqinjët e mi janë shumë të mirë. Atyre u kam dhënë çelësat e mi.
- Ich habe Paul und dessen Bruder eingeladen. — Kam ftuar Paulin dhe vëllanë e tij (të Paulit).
- Das ist meine Kollegin Frau Berger. — Kjo është kolegia ime, zonja Berger.
- In jenen Jahren gab es noch kein Internet. — Në ato vite nuk kishte ende internet.
- Wir wohnen immer noch in derselben Wohnung. — Ende banojmë në të njëjtën banesë.
- Diejenigen, die schon bezahlt haben, können hineingehen. — Ata që kanë paguar tashmë mund të hyjnë.
Tabela
dieser me emër (jener merr të njëjtat mbaresa):
| mashkullore (der Zug) | asnjanëse (das Auto) | femërore (die Jacke) | shumës (die Leute) | |
|---|---|---|---|---|
| emërore (Nominativ) | dieser Zug | dieses Auto | diese Jacke | diese Leute |
| kallëzore (Akkusativ) | diesen Zug | dieses Auto | diese Jacke | diese Leute |
| dhanore (Dativ) | diesem Zug | diesem Auto | dieser Jacke | diesen Leuten |
| gjinore (Genitiv) | dieses Zuges | dieses Autos | dieser Jacke | dieser Leute |
der/die/das si përemër i pavarur (me të zeza ndryshimet nga nyja):
| mashkullore | asnjanëse | femërore | shumës | |
|---|---|---|---|---|
| emërore (Nominativ) | der | das | die | die |
| kallëzore (Akkusativ) | den | das | die | die |
| dhanore (Dativ) | dem | dem | der | denen |
| gjinore (Genitiv) | dessen | dessen | deren | deren |
derselbe (derjenige lakohet njësoj: derjenige, denjenigen, demjenigen, desjenigen …):
| mashkullore | asnjanëse | femërore | shumës | |
|---|---|---|---|---|
| emërore (Nominativ) | derselbe | dasselbe | dieselbe | dieselben |
| kallëzore (Akkusativ) | denselben | dasselbe | dieselbe | dieselben |
| dhanore (Dativ) | demselben | demselben | derselben | denselben |
| gjinore (Genitiv) | desselben | desselben | derselben | derselben |
Gabime të shpeshta
- ❌ Diese Zug fährt nach Köln. → ✅ Dieser Zug fährt nach Köln. — dieser merr mbaresën e nyjës: der Zug → dieser Zug.
- ❌ Ich fahre mit diese Bahn. → ✅ Ich fahre mit dieser Bahn. — mit kërkon dhanoren, dhe nyja femërore e dhanores der jep dieser.
- ❌ Meine Nachbarn sind sehr nett. Den habe ich meine Schlüssel gegeben. → ✅ … Denen habe ich meine Schlüssel gegeben. — kur qëndron vetëm, dëftori ka dhanoren e shumësit denen; si dhanore shumësi den del vetëm para emrit (Ich helfe den Nachbarn).
- ❌ Ich habe Paul und deren Bruder eingeladen. → ✅ Ich habe Paul und dessen Bruder eingeladen. — dessen: mashkullor ose asnjanës në njëjës; deren: femëror në njëjës ose shumës.
- ❌ Wir wohnen immer noch in der selben Wohnung. → ✅ Wir wohnen immer noch in derselben Wohnung. — derselbe shkruhet si një fjalë; pjesët ndahen vetëm pas parafjalës së bashkuar (im selben Haus).
Pyetje të shpeshta
dieser apo der – cilin dëftor të përdor?
dieser qëndron para emrit dhe përdoret si në shkrim, ashtu edhe në të folur. der/die/das i theksuar zëvendëson një emër që sapo u përmend dhe është tipik për gjermanishten e folur: Kennst du seinen Bruder? Den habe ich noch nie gesehen.
Pse denen dhe jo den?
Vetëm kur dëftori qëndron vetëm: dhanorja e tij e shumësit është denen. Para emrit mbetet den – Ich helfe den Nachbarn, por Meine Nachbarn sind sehr nett. Denen habe ich meine Schlüssel gegeben.
A përdoret ende jener në gjermanisht?
Rrallë në bisedë. I përket teksteve zyrtare dhe letrare, çiftit dieser … jener dhe shprehjeve kohore si In jenen Jahren gab es noch kein Internet. Në gjermanishten e përditshme tregohet me der da ose der dort. Mbaresat janë të njëjta si te dieser.
Kur më duhen dessen dhe deren?
Ato janë gjinorja e dëftorit të pavarur dhe e bëjnë pronarin të qartë: Ich habe Paul und dessen Bruder eingeladen do të thotë vëllai i Paulit. dessen i referohet një mashkullori ose asnjanësi në njëjës, deren një femërori në njëjës ose një shumësi.
Si funksionojnë derselbe dhe derjenige?
Të dyja shkruhen si një fjalë: pjesa e nyjës lakohet si der (denselben, demselben), pjesa e dytë merr -e ose -en. derselbe do të thotë i njëjti; derjenige tregon përpara, drejt një fjalie të varur përcaktore – Diejenigen, die schon bezahlt haben, können hineingehen. Pas një parafjale të bashkuar me nyjën pjesët shkruhen ndaras: im selben Haus.