Stili emëror në gjermanisht (Nominalstil): nga fjalia e nënrenditur te grupi emëror
Stili emëror e kthen fjalinë e nënrenditur në grup emëror: weil → wegen + Genitiv, obwohl → trotz, wenn → bei, nachdem → nach, bevor → vor.
Rregulla
E njëjta gjë thuhet në dy mënyra: në stilin foljor (Verbalstil) informacioni qëndron te foljet dhe fjalitë e nënrenditura, në stilin emëror (Nominalstil) te emrat dhe grupet me parafjalë, dhe fjalisë i mbetet një folje vetore.
Weil das Wetter schlecht war, wurde das Spiel abgesagt. → Wegen des schlechten Wetters wurde das Spiel abgesagt.
Të dyja janë të sakta; ndryshojnë regjistri dhe dendësia. Lidhëza zëvendësohet me parafjalën e saj (tetë çiftet në tabelë); po kështu seit(dem) → seit + Dativ, ohne dass → ohne + Akkusativ, (an)statt dass → (an)statt + Genitiv. Formimi i emrave trajtohet te emërzimi.
Shqipja ndihmon: emrat prejfoljorë ndërtojnë grupe të ngjashme (analiza e të dhënave). Kurthi: vargu i gjinoreve dhe rasa e secilës parafjalë.
Brenda grupit të ri:
- kryefjala bëhet Genitivattribut (përcaktor në gjinore): der Minister trat zurück → der Rücktritt des Ministers; përemri bëhet nyjë pronore: nach seiner Rückkehr;
- kundrinori i drejtë bëhet edhe ai Genitivattribut: die Erhöhung der Preise;
- ndajfolja bëhet mbiemër përcaktor me mbaresë: er reagierte schnell → seine schnelle Reaktion;
- nicht bëhet Nicht-, kein ose ohne (sein Nichterscheinen, zyrtare).
von + Dativ hyn në dy raste: (1) kur asnjë nyjë a mbiemër nuk e mban mbaresën e gjinores – shumës pa nyjë, emra lënde (die Einführung von Studiengebühren): gjinorja është e pamundur; (2) me emra të përveçëm e përemra vetorë (ein Vorschlag von Frau Berger): von është zgjedhja e zakonshme, por emri mund ta shënojë vetë gjinoren (Frau Bergers Vorschlag).
Rasat: wegen, trotz dhe während marrin gjinoren në gjuhën e shkruar (wegen dem Wetter është e folur, krahinore, jo gabim; trotz allem është e ngurtë me dhanore); dhanorja kërkohet kur gjinorja nuk do të dukej (wegen Geschäften). bei, nach, vor, seit dhe zu marrin këtu dhanoren; gjinorja pas tyre është gabim.
Çmimi: grupi emëror nuk tregon as kohë, as mënyrë dhe shpesh fsheh vepruesin e modalitetin: die Prüfung des Beamten = nëpunësi kontrollon, ose e kontrollojnë atë. Kur ka rëndësi, mbaj fjalinë ose shto durch.
Stili emëror është normë në ligje, shkresa zyrtare, tekste akademike e teknike, udhëzime, tituj e tabela. Rreziqet: vargje gjinoresh (die Erhöhung der Kosten der Sanierung der Schule) dhe prozë burokratike pa veprues; mos grumbullo më shumë se një Genitivattribut. Në të folur, në e-mail dhe kur vepruesi ka rëndësi, stili foljor është më i qartë. Zbërthimi: parafjala → lidhëza, emri → folja, Genitivattribut → kryefjala, mbiemri → ndajfolja, koha nga fjalia kryesore.
Shembuj
- Wegen des schlechten Wetters wurde das Spiel abgesagt. — Për shkak të motit të keq ndeshja u anulua.
- Trotz der hohen Kosten hat sich das Projekt gelohnt. — Pavarësisht nga kostot e larta, projekti ia vlejti.
- Bei Regen findet die Veranstaltung im großen Saal statt. — Në rast shiu aktiviteti zhvillohet në sallën e madhe.
- Nach der Prüfung der Unterlagen teilen wir Ihnen das Ergebnis mit. — Pas shqyrtimit të dokumenteve do t'ju njoftojmë rezultatin.
- Zur Senkung der Kosten wurden zwei Filialen geschlossen. — Për uljen e kostove u mbyllën dy filiale.
- Der Rücktritt des Ministers kam für alle überraschend. — Dorëheqja e ministrit i befasoi të gjithë.
- Die Einführung von Studiengebühren wird zurzeit geprüft. — Vendosja e tarifave të studimit po shqyrtohet aktualisht.
Tabela
| Fjalia e nënrenditur (stili foljor) | Parafjala | Rasa | Stili emëror |
|---|---|---|---|
| weil / da (shkak) | wegen | gjinore | Wegen des Regens blieben wir zu Hause. |
| obwohl (kundërshkak) | trotz | gjinore | Trotz des Regens spielten wir weiter. |
| wenn (kohë, kusht) | bei | dhanore | Bei Regen fällt das Spiel aus. |
| während (njëkohësi) | während | gjinore | Während der Sitzung bleiben die Handys aus. |
| nachdem (veprim i mëparshëm) | nach | dhanore | Nach der Sitzung gab es eine Pause. |
| bevor (veprim i mëvonshëm) | vor | dhanore | Vor der Abreise bezahlte er alles. |
| damit / um … zu (qëllim) | zu (+ Dativ), für (+ Akkusativ) | dhanore / kallëzore | Zur Senkung der Kosten wurden Filialen geschlossen. |
| dass … (fakt) | — (emër + gjinore ose von) | gjinore / von + dhanore | Der Rücktritt des Ministers überraschte alle. |
| Në fjalinë e nënrenditur | Në stilin emëror | Shembull |
|---|---|---|
| folja vetore | emër (zakonisht me parafjalë) | es regnete → bei Regen |
| kryefjala (emër) | Genitivattribut | der Minister trat zurück → der Rücktritt des Ministers |
| kryefjala (përemër) | nyjë pronore | er kehrte zurück → nach seiner Rückkehr |
| kundrinori i drejtë | Genitivattribut | man erhöhte die Preise → die Erhöhung der Preise |
| emër pa nyjë (shumës, emër lënde) | von + dhanore | man führt Studiengebühren ein → die Einführung von Studiengebühren |
| ndajfolja | mbiemër përcaktor (me mbaresë) | er reagierte schnell → seine schnelle Reaktion |
| mohimi nicht | Nicht- / kein / ohne | er erschien nicht → sein Nichterscheinen (zyrtare) |
Gabime të shpeshta
- ❌ Trotz des Regen spielten wir weiter. → ✅ Trotz des Regens spielten wir weiter. — trotz kërkon gjinoren; shumica e emrave mashkullorë e asnjanës marrin aty -(e)s (emrat e dobët -(e)n).
- ❌ Wegen er zu spät kam, verpasste er den Anfang. → ✅ Wegen seiner Verspätung verpasste er den Anfang. — wegen është parafjalë dhe kërkon grup emëror; për fjali duhet weil.
- ❌ Nach des Abschlusses der Arbeiten wurde die Straße freigegeben. → ✅ Nach dem Abschluss der Arbeiten wurde die Straße freigegeben. — nach merr dhanoren; gjinorja këtu u përket wegen, trotz, während dhe (an)statt.
- ❌ Wegen seiner schnell Reaktion kam es zu keinem Unfall. → ✅ Wegen seiner schnellen Reaktion kam es zu keinem Unfall. — ndajfolja bëhet mbiemër përcaktor dhe do mbaresë.
- ❌ Die Einführung Studiengebühren wird geprüft. → ✅ Die Einführung von Studiengebühren wird geprüft. — shumësi pa nyjë nuk e tregon gjinoren; hyn von + Dativ.
Pyetje të shpeshta
Cili është ndryshimi mes Nominalstil dhe Verbalstil?
Në stilin foljor informacioni qëndron te foljet dhe fjalitë e nënrenditura, në stilin emëror te emrat dhe grupet me parafjalë, kështu që fjalia mban vetëm një folje vetore: Weil das Wetter schlecht war, wurde das Spiel abgesagt = Wegen des schlechten Wetters wurde das Spiel abgesagt. Të dyja janë të sakta; versioni emëror është më i dendur dhe më zyrtar.
Cila parafjalë zëvendëson cilën lidhëz?
weil/da → wegen + Genitiv, obwohl → trotz + Genitiv, wenn → bei + Dativ, während → während + Genitiv, nachdem → nach + Dativ, bevor → vor + Dativ, damit / um … zu → zu + Dativ ose für + Akkusativ, dass → emër me Genitivattribut. Në të folur dëgjohet edhe wegen dem Wetter; gjinorja është standardi i shkruar.
Çfarë ndodh me kryefjalën, kundrinorin dhe ndajfoljet e fjalisë?
Kryefjala bëhet Genitivattribut (der Rücktritt des Ministers) ose, kur është përemër, nyjë pronore (nach seiner Rückkehr); edhe kundrinori i drejtë bëhet Genitivattribut (die Erhöhung der Preise); ndajfoljet bëhen mbiemra përcaktorë me mbaresë (seine schnelle Reaktion). Pa nyjë a mbiemër që ta mbajë mbaresën, gjinoren e zëvendëson von + Dativ (die Einführung von Studiengebühren).
Si e kthej një grup emëror sërish në fjali?
Merr lidhëzën që i përket parafjalës, ktheje emrin në folje, bëje Genitivattribut ose nyjën pronore kryefjalë (ose kundrinor, kur emri vjen nga folje kalimtare), ktheje mbiemrin në ndajfolje dhe merr kohën nga fjalia kryesore: Nach seiner Rückkehr rief er an → Nachdem er zurückgekehrt war, rief er an.
Kur duhet të shkruaj në stil emëror – dhe kur jo?
Në ligje e shkresa zyrtare, në tekste akademike e teknike, në udhëzime, tituj dhe tabela. Jo në të folur, në e-mail ose kudo që ka rëndësi vepruesi: grupi emëror nuk tregon as kohë, as mënyrë dhe shpesh fsheh se kush çfarë bën (die Prüfung des Beamten), ndërsa gjinoret e grumbulluara bëhen shpejt të palexueshme.