Përcaktorët pjesorë në gjermanisht (Partizipialattribute): Partizip I, Partizip II, zu + Partizip I

Rregulla

Përcaktori pjesor (Partizipialattribut) është një pjesore që përdoret si mbiemër para emrit, mes nyjës dhe emrit, me mbaresë mbiemri. Ai ngjesh një fjali përcaktore në një fjalë: das lachende Kind = das Kind, das lacht («fëmija që qesh»).

Shqipja e njeh pjesoren si përcaktor, edhe të zgjeruar, por e vendos pas emrit dhe plotësit i vë pas pjesores (librat e blerë nga babai im). Kurthi: pozicioni para emrit dhe mbaresa e mbiemrit në fund.

Tri forma, katër kuptime:

• Partizip I (paskajore + -d): veprore dhe e njëkohshme me foljen kryesore – das lachende Kind.
• Partizip II e foljes kalimtare: pësore dhe e kryer – das reparierte Auto.
• Partizip II e foljes jokalimtare që e formon Perfekt me sein (mbërritje, ndryshim gjendjeje: ankommen, einschlafen, eintreffen, vergehen, wachsen): veprore dhe e kryer – der angekommene Zug. Foljet jokalimtare me haben (schlafen, arbeiten, lachen, warten) nuk kanë përcaktor me Partizip II: vetëm das schlafende Kind, jo das geschlafene Kind.
• zu + Partizip I (Gerundivum): pësore plus domosdoshmëri ose mundësi – die zu erledigenden Aufgaben = die Aufgaben, die erledigt werden müssen (ose können). Vetëm me folje kalimtare. Te foljet me parashtesë të ndashme zu hyn brenda fjalës (die abzugebenden Formulare); mohimi qëndron përpara (die nicht zu lösenden Probleme).

Pjesorja lakohet si mbiemër: mbaresë e dobët pas der/die/das, e përzier pas ein-fjalëve, e fortë pa nyjë (frisch gestrichene Wände). Para emrit ka gjithmonë mbaresë; pa mbaresë nuk është përcaktor, por pjesore e lirë.

Pjesorja mund t'i mbajë plotësit dhe rrethanorët e vet (përcaktor pjesor i zgjeruar); të gjithë qëndrojnë mes nyjës dhe pjesores: nyja → plotësit dhe rrethanorët (agjenti me von, koha, vendi, mënyra) → pjesorja + mbaresa → emri.

Për ta lexuar: gjej nyjën, kërce te emri pas pjesores dhe ndërto fjalinë përcaktore; folja varet nga pjesorja: Partizip I → veprore, e njëkohshme; Partizip II (kalimtare) → pësore (wurde / ist … worden); Partizip II (folje me sein) → Perfekt veprore; zu + Partizip I → werden müssen / werden können. Die von meinem Vater vor zwei Jahren gekauften Bücher → die Bücher, die mein Vater vor zwei Jahren gekauft hat (me agjentin si kryefjalë) ose die vor zwei Jahren gekauft wurden.

Përcaktori njëfjalësh është normal në çdo regjistër; ai i zgjeruar i përket gjermanishtes së shkruar zyrtare (tekste akademike, teknike, juridike, gazetareske) – nuk është më i mirë, por më i dendur. Në të folur, dhe kur përcaktori rritet shumë, përdor fjalinë përcaktore.

Shembuj

• Das lachende Kind rannte über den Hof. — Fëmija që qeshte vrapoi nëpër oborr.
• Das reparierte Auto steht wieder vor der Tür. — Makina e riparuar është sërish para derës.
• Der gerade angekommene Zug ist aus Wien. — Treni që sapo mbërriti vjen nga Vjena.
• Die zu erledigenden Aufgaben stehen auf der Liste. — Detyrat që duhen kryer janë në listë.
• Die bis Freitag abzugebenden Formulare liegen im Sekretariat. — Formularët që duhen dorëzuar deri të premten ndodhen në sekretari.
• Die von meinem Vater vor zwei Jahren gekauften Bücher stehen noch im Regal. — Librat e blerë nga babai im para dy vitesh janë ende në raft.
• Die im Labor arbeitenden Studentinnen tragen Schutzbrillen. — Studentet që punojnë në laborator mbajnë syze mbrojtëse.
• Ein von allen Teilnehmern unterschriebenes Protokoll geht an die Behörde. — Një procesverbal i nënshkruar nga të gjithë pjesëmarrësit i dërgohet institucionit përkatës.

Tabela

Gabime të shpeshta

• ❌ das lachend Kind → ✅ das lachende Kind — para emrit pjesorja sillet si mbiemër dhe merr mbaresë.
• ❌ das reparierende Auto → ✅ das reparierte Auto — Partizip I është veprore (një makinë që riparon diçka); makina riparohet, pra Partizip II.
• ❌ das geschlafene Kind → ✅ das schlafende Kind — schlafen është jokalimtare dhe e formon Perfekt me haben, prandaj nuk ka përcaktor me Partizip II.
• ❌ die erledigenden Aufgaben → ✅ die zu erledigenden Aufgaben — vetëm zu + Partizip I jep kuptimin pësor «duhen kryer»; pa zu detyrat do ta bënin vetë punën.
• ❌ die gekauften von meinem Vater Bücher → ✅ die von meinem Vater gekauften Bücher — gjithçka që i përket pjesores qëndron mes nyjës dhe pjesores.